پروردگار تو و فرشتگان به ترتيب ، صفى به دنبال صفى مىآيند . 24
افعال عباد
از بحثهاى جنجالى دانش كلام ، يكى هم اين است كه آيا كارهايى را كه ما انجام مىدهيم و افعالى كه از ما بروز مىكند ، كار و عمل كيست ؟ خود ما و يا خداوند تعالى ؟
اماميّه را عقيده آن است كه انسان و هر مخلوق ديگر ، آفريدهء خداوندند و وجود و همهء مظاهر هستى و كمالات ، از آن اوست و ديگران هرچه دارند ، فيض الهى در حق ايشان است .
بنابراين ، خداوند به انسان هستى بخشيده ، قدرت و اراده و مشيّت داده است ؛ پس هركارى كه انسان انجام مىدهد ، عملى است كه خود او انجام داده و از انتخاب وى سرچشمه مىگيرد هرچند كه اين قدرت و اراده همانند اصل هستى ، عطيّه و فيض الهى است .
و بر همين مبنا ، كيفر و پاداش انسان را معقول مىدانند . لكن سلفيها افعال بندگان را كار خدا مىدانند نه كار خود ايشان .
دكتر حوفى مىنويسد : از موارد مخالفت طبرى با معتزله ، يكى هم اعتقاد آنان به قدرت عباد است كه طبرى نافى آن است . 25
و عبد العزيز بن طبرى شاگرد ابو جعفر مىنويسد : « ابو جعفر مىپنداشت كه افعال عباد ، خلق و آفريدهء خداست ، منتهى خداوند بر مؤمنان بهوسيلهء استطاعت و توانايى كه به ايشان بخشيده ، منّت نهاده و بر دل كافران به كيفر كفرشان ، مهر زده است . »
ياقوت حموى پس از نقل اين مطلب مىنويسد : « اين سخن ، بسيار سخيف و باطل است زيرا اگر خداوند قبل از كفر بر دل كافران مهر زند ، در حقشان ستم كرده است و اگر پس از كفر مهر زند ، تحصيل حاصل ، پيش مىآيد . 26
به نظر دكتر حوفى ، نظر طبرى در مسئلهء قدرت عباد ، از وضوح كامل برخوردار نيست و در عين حالىكه مخالفت طبرى با معتزله ، آشكار است ، ليكن عقيدهء او در اين باره كه سرانجام از اعتقاد به جبر سردرمىآورد ، چندان روشن نيست زيرا طبرى ، نه