موارد به جزميّت سخن گفتهاند ولى نظرات متضاد و احيانا غيرقابل جمع كه از سوى مؤلفان و پژوهشگران ابراز شده ، شاهد صدق دعوى ماست .
خطيب مىنويسد : « ابو جعفر محمّد بن جرير طبرى ، غروب يكشنبهء دو روز از شوال مانده به سال 310 ق درگذشت و در روز دوشنبهء ظهرگاه ، فرداى روز وفات ، در خانهاش به خاك سپرده شد و در مراسم تشييع و دفن او ، انبوهى از جماعت شركت كردند كه تعدادشان را جز خداوند ، نمىداند و مردم ماهها ، شب و روز بر گور او نماز مىگزاردند . » 5
محقق قمى مىنويسد : « طبرى در شوال 310 ق وفات يافت و او را شبانه در خانهاش دفن كردند ، زيرا عامّه ( سنّيان ) گرد آمدند و از دفن وى در روز ممانعت به عمل آوردند . » 6
صاحب ريحانة الادب نيز همين نظر را ذكر كرده 7 . و ابن كثير دمشقى مىنويسد :
« طبرى در خانهء خود دفن گرديد زيرا برخى اوباش و عوام حنبلىها از دفن وى در روز ممانعت كردند و او را به رافضيگرى متّهم ساختند و حتى برخى جاهلان ، ملحدش خواندند . »
و همو مىنويسد : « مردم پس از وفات طبرى از نواحى گوناگون در خانهء او گرد آمدند و ماهها بر قبرش نماز مىگزاردند . » 8
جمع بين اين دو نظر به لحاظ اينكه يكى تصريح به دفن شبانه از بيم حنابله مىكند و دوّمى صراحت در دفن ظهرگاه روز دوشنبه آن هم با حضور جماعتى كثير دارد ، آسان نيست و اگر اين تضاد آشكار نبود با در نظر گرفتن اينكه خصومت حنبلىها و هواداران ابن داود اصفهانى ظاهرى ، با وى امرى قطعى است و از ديگر سو ، وجاهت و منزلت اجتماعىاش نيز غيرقابل انكار است ، مىتوانستيم چنين جمعبندى كنيم كه جسد طبرى را از بيم تعرّض اوباش حنابله و ديگر دشمنانش در خانه دفن كردند ، ولى در مراسم تشييع و تدفين ، جمعيّت فراوانى بجز حنابله ، از بغداد و اطراف شركت داشتهاند .
سخن در تسنّن و تشيّع او نيز از همين قرار است : اكثر تراجمنگاران ، او را دانشمندى عامّى و سنّى دانسته و برخى هم به تشيّع او نظر دادهاند . علّامهء حلّى مىنويسد : « محمّد ابن جرير طبرى صاحب تاريخ ، عامّى المذهب بوده است . » 9
يادنامه طبرى ( فارسى ) — صفحة 505
مساهمون: جمعى از نويسندگان
ص٥٠٥