مىپنداشت و در اين مورد تعصّب شديد مىورزيد ، دكتر حوفى مىنويسد :
انتظار مىرفت طبرى كه از دانشمندان متين و مورد وثوق بوده ، نسبت به مذهب خاصّى تعصّب نشان ندهد و مخالفين را كافر نداند زيرا تكفير و نسبت كفر از تهمتهاى زشتى است كه هر مسلمان و مؤمن را نمىتوان بدان متّهم ساخت . متأسفانه بعضى از مسلمانان در اين مورد بسيار سهلانگارند و مخالفين خود را در هر مرام و مسلك و فكر سياسى و دينى كافر قلمداد مىكنند . 2
ناگفته نگذاريم كه تكفير مسلمانان به اندك بهانهاى و زدن برچسب شرك بر هر مؤمن و خداپرستى ، خلاف نصّ صريح اسلامى است كه طى آنها ، انسان با اظهار شهادتين داخل حريم اسلام مىشود و خون و مال و آبرويش محترم خواهد شد و حتى آنان كه منافق شناخته مىشوند به حسب ظاهر محكوم به اسلامند و جز در صورت توطئه و محاربه ، تعقيب نمىشوند و كيفر نمىبينند . معاذ بن جبل در حديثى از رسول اللّه ( ص ) روايت كرده كه فرمود :
« أمرت أن أقاتل الناس حتّى يشهدوا انّ لا إله الّا اللّه و انّى رسول اللّه . . . » 3
من مأموريت دارم با مردم پيكار كنم تا اينكه آنان به وحدانيّت خداوند و رسالت من گواهى دهند .
راجع به اين موضوع از طريق عامّه و خاصّه روايات فراوان وارد شده است . 4 و به نظر نگارنده اگر مجموعهء آثار و كليهء نظرات و آراء طبرى را در نظر بگيريم ، شايد نتوانيم در زمينهء اثبات سلفى بودن او به قضاوتى مطلق برسيم ؛ زيرا چنان كه ملاحظه خواهيم كرد ، او در مواردى بر خلاف انگارههاى قشرى سلف حركت كرده و نظراتى مخالف آنها ، ابراز داشته است ليكن مواردى كه سلفى بودن او محرز است و در ميان آثارش ، شواهدى محكم و روشن وجود دارد آن اندازه مهمّ است كه مىتوان او را از سلفيان نام برد .
البتّه چهرهء طبرى همانند بسيارى از دانشمندان و بزرگان تاريخ بشرى در هالهاى از ابهام پوشيده است و حجاب ضخيم زمان و گذشت دورانى طولانى از وفات او ، مانع شناسايى دقيق و صددرصد چهرهء اوست . مثلا قضاوت در ميزان محبوبيت ، تشيّع يا تسنّن و يا برخى ويژگيهاى شخصيّتى او چندان سهل نيست ، هرچند كه برخى در همهء
يادنامه طبرى ( فارسى ) — صفحة 504
مساهمون: جمعى از نويسندگان
ص٥٠٤