كه من بعنوان « تاريخ حيره » ذكر كردهام نوشته مرتبطى از هشام را تشكيل مىدهد . البته طبرى بعضى از اين قسمتها را خلاصه كرده است . علاوه بر اين ممكن است طبرى از بعضى از منابع دست دوم كه از ابن الكلبى نقل كردهاند اخذ كرده باشد . آنچه جلبنظر مىكند اين است كه طبرى گاهگاهى در تاريخ خود ايران از ابن الكلبى به عنوان راوى نقل مىكند مانند تاريخ اردشير اول و پيروز و خسرو اول و هرمزد چهارم و خسرو دوم و يزدگرد سوم ، اما كتابى از ابن الكلبى در تاريخ ايران ذكر نشده است » . 53
ابن كلبى ، بر پايه گفتههاى مورخان به علم ، دانش و دانستن اخبار گذشتگان تا اندازهاى تظاهر و مبالغه كرده است و همين امر « غيرعلمى » كه در پژوهشگرى از رفتارهاى نابهنجار است ، پارهاى از گفتارهاى او را حتى در « اسرائيليات » نادرست نشان داده ، بطورى كه همسان آن روايات را نهتنها در تورات بلكه در تلمود اعم از ميشنه و گماره چه بابلى و چه اورشليمى يا مدارش چه در بخش هگده و چه در بخش هلخه نيز نمىتوان يافت و اين امر نشان مىدهد كه وى بهر نوع افسانهسرايى يهوديان اعتقاد يافته و به قولى « براى اظهار فضل بدون غث و سمين كردن اخبار » آن مطالب را يادداشت كرده و از طريق وى در تاريخ طبرى راه يافته است . 54
در اين مورد با دو قسم اخبار آشنايى حاصل مىشود :
قسم اول ، موقعيت ايران را با اعراب ( يمن ، حيره ، و . . . ) بيان مىكند و از ايرانيان ساكن در سرزمينهاى عربى ( - الابناء يا الاحرار ) سخن به ميان مىآورد . منبع اصلى روايات غالبا ابن الكلبى و كتابهاى اوست .
قسم دوم ، اوضاع ايران و چگونگى احوال درونى آن جامعه است . مرحوم بهار مىنويسد : « اطلاعاتى كه اين مرد از تاريخ داستانى ايران كه مربوط به اوستا و تورات است به دست مىدهد بسيار مفيد است و قسمتى از آن هم با شاهنامه تفاوتى دارد و در ضبط اسامى قديم بهطور صحيح سعى كرده ، پس از مطالعه با اوستا و بندهشن معلوم مىشود به آن كتب هم دسترسى داشته و آن اسامى را بر خلاف شاهنامه ، نزديكتر به اصل اوستايى يا اصل پهلوى ضبط كرده است « همو اضافه مىكند : « در اين مورد بايد از مرحوم پروفسور نلدكه ، و ساير رفقايش كه در تصحيح نسخه مطبوعه ليدن زحماتى كشيدند تشكر كرد كه توانستهاند ضبط صحيح و اصلى را به دست آورند ، و حقيقت را از ميان امواج
يادنامه طبرى ( فارسى ) — صفحة 437
مساهمون: جمعى از نويسندگان
ص٤٣٧