معيارهاى فهم روشمند وحى
أَ لَمْ يُؤْخَذْ عَلَيْهِمْ مِيثاقُ الْكِتابِ أَنْ لا يَقُولُوا عَلَى اللَّهِ إِلَّا الْحَقَّ
. « 1 »
اگر كالاى دين براى كامروايى انسان در تكاپوى زندگى نازل شده است ، بىگمان مىبايست راه و رسم و معيار درستى نيز براى رسيدن به آن و تميز حق از باطل وجود داشته باشد . اگر معرفت دينى و فهم پيام الهى برترين تحفهء جان آدمى است ، پوشيده نيست كه چه بسيار انحرافات و گمراهىهاست كه از همين رهگذر به حريم دين راه يافته است .
يكى از موضوعات قابل توجه كه قرآن مكرر آن را يادآور گرديده و نسبت بدان هشدار داده است ، دست اندازىهاى ناميمون بشرى است كه رخسار دين را غبار اندود كرده است . تحريف معنوى كتاب يا تفسير به رأى ، بزرگترين خطرى است كه مانع دستيابى حقيقت و سد راه تعالى است . از اين روى شناخت شاخصها و معيارهايى جهت تشخيص حقيقت ناب از سراب و رهيافتهاى معرفتى صحيح از ناصحيح ، امرى بسيار ضرورى است . آنچه در ذيل مىآيد كنكاشى است در شناسايى اين معيارها .
1 . سازگارى با عقل .
گذشت كه نيروى « شعور » در آدمى قوام حيات وى و اساسىترين ويژگى ذاتى اوست . همين نيرو مبناى تعامل وى در زندگى و اصيلترين منبع شناخت حق از باطل و راست از ناراست است كه اعتبار خويش را از جايى اخذ نمىكند و داور نهايى انسان در پذيرش مبدأ و معاد و اصل دين است .
اين پارامتر آنسان ارجمند است كه ارزيابى و نقد انديشهها نيز بر عيار همان ميسور انسان است . قرآن در ارشاد به همين موضوع مىفرمايد :
هامش
( 1 ) اعراف / 169 .