تفسير به رأى شمرده نمىشود . » « 1 »
2 . پيش داورى و تطبيق قرآن بر انديشههاى ذهنى خود ، بىآنكه شاهد و دليل روشنى بر آن داشته باشد ، همانطور كه اگر ما عينك آبى بر چشم خود بزنيم ، حتى اشياى سفيد را هم تيره مىبينيم . در فكر و انديشه هم پيش داورى مانع از نيل به حقيقت است . اين نوع از تفسير مىتواند مبتنى بر عوامل و انگيزههاى گوناگونى همچون اغراض شيطانى و هوا پرستانه ، جمود و دگم انديشى ، گرايشهاى فرقهاى يا سياسى ، تعجيل در استنتاج و استنباط بدون جستجوى كافى از قرائن پيوسته و ناپيوسته كلام و جز اينها باشد . اين معنا همان است كه دانشمندان بزرگ اسلامى از اين سنخ روايات فهميدهاند . ليكن اخذ به ظواهر قرآن به استناد قواعد و اصول متعارف علمى عقلائى و پس از جستجو از قرائن و شواهد ، مشمول اين روايات نمىباشد . « 2 »
با توجه به اين توضيح و با دقت در احاديث ياد شده ، معلوم مىگردد كه آنها در مقام نفى امكان فهم قرآن نيستند ، بلكه سخنان آن راهبران معصوم گوياى اين معناست كه عروج به قلههاى رفيع و مقدس قرآن كار هر كسى نيست . دستيابى به رهنمودهاى سعادت آفرين كلام خدا ، مردان هوشمند ، پاك روان و كار آزمودهاى را طلب مىكند كه در پرتو راهبرد مربيان راستين الهى شيوههاى صعود اين راه پر خوف و خطر را هشيارانه آموخته باشند . چنين انديشههايى مىبايد تا از هرج و مرج و درهم آميختن محكمات با متشابهات و پيدايش تنافى و آشفتگى در مفاهيم آيات ، كه مصداق ضرب مطرود است ، « 3 » در امان بمانند ، و از غرضهاى آلوده در رهيافتهاى قرآن مصون باشند ، تا از پرتگاههاى هلاكت و گمراه سازى خود و
هامش
( 1 ) مقدمه تفسير راغب اصفهانى ، ص 93 .
( 2 ) بنگريد به : البيان ، ص 287 ، جزوهء التفسير و المفسرون ، آية اللّه معرفت ، ص 43 .
( 3 ) بنگريد : الميزان ، ج 3 ، ص 80 .