نمىپيمايد و از آن چه در اين باره آمده است به ظواهر آن اكتفا مىكند . در بحث جن نيز همين روش را پيش مىگيرد و از تمثيل و مجاز مىپرهيزد . اما در چند مورد سخنى مىگويد كه راه را براى بحثهاى ديگر دربارهء اين موجودات باز مىكند .
در تفسير آيهء
« وَ مِنَ الشَّياطِينِ مَنْ يَغُوصُونَ لَهُ وَ . . . »
« 1 » مىگويد : هر ناپيداى جن است . « 2 » و در تفسير آيهء
« . . . وَ مِنَ الْجِنِّ مَنْ يَعْمَلُ بَيْنَ يَدَيْهِ بِإِذْنِ رَبِّهِ . . . »
« 3 » جن را هر پوشيدهاى كه به چشم بشر نيايد ، توصيف مىكند « 4 » بدون آن كه حوزهء اين پنهان بودن را معين كند .
هم او در تفسير سورهء جن ، منكران را مخاطب قرار داده ، مىپرسد : آيا تمام مخلوقات هستى را شناختهاند كه در بين آنها جن نبوده است ؟ . . . آيا همهء نيروهاى پنهان هستى را شناختهاند كه در بين آنها جن نبوده است ؟ . . . آيا تمامى نيروهايى را كه از آنها بهره بردارى مىكنند ، ديدهاند كه در بين آنها جن نبوده است ؟ و از اين نيروهاى شناخته شده ، برق را مثال مىزند كه بشر از ديدن آن ناتوان است . « 5 » و در واقع ، بر اين احتمال صحه مىگذارد كه جن نه مخلوقاتى داراى تشخيص ، همچون انسان ، بلكه نيروها و قواى طبيعىيى باشند ، همچون برق ، مغناطيس و جاذبه ؛ اما تنها با اين ويژگى كه قابل ديدن نباشند .
او در تفسير سورهء جن ، به كسانى كه در تفسير آيات مربوط به جن و ملائكه و رجم شيطان با شهابها ، به تمثيل گراييدهاند ، به شدت مىتازد و مىگويد : اين داورىها از پيش فرضهايى نشأت مىگيرد كه آنان از مصادر و منابع ديگر گرفته و با آنها به سراغ قرآن مىآيند و مىكوشند تا قرآن را مطابق با آن تفسير نمايند .
از اين رو ، ملائكه را سمبلى از نيروهاى خير و طاعت و شياطين را سمبلى از نيروهايى شرآفرين معصيتگستر و تيرها را سمبلى از آن چه به حراست مشغولند ، مىداند .
در پيش فرضهاى آنها پيش از آن كه به قرآن مراجعه كنند آن چه به ملائكه و شياطين و جن ناميده مىشود ، امكان وجودى ندارد . « 6 »
سيد قطب ، در تفسير آيهء
« وَ إِذْ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ أَعْمالَهُمْ . . . »
« 7 » شيوهء تفسير اين آيات
هامش
( 1 ) . و از شياطين ، كسانى كه براى او غواصى مىكردند و . . . . سورهء انبياء ، آيهء 12 .
( 2 ) . فى ظلال القرآن ، ج 4 ، ص 2391 .
( 3 ) . و از جنيان كسانى ( بودند كه ) به دستور پروردگارش پيش رويش كار مىكردند . سورهء سبأ ، آيهء 12 .
( 4 ) . فى ظلال القرآن ، ج 5 ، ص 2898 .
( 5 ) . همان ، ج 6 ، ص 3722 .
( 6 ) . همان ، ص 3700 .
( 7 ) . و هنگامى كه شيطان كارهايشان را برايشان زيبا جلوه داد . سورهء انفال ، آيهء 48 .