مشخصات و ويژگىهاى جن و ملائكه
عبد ه در بحث از ملائكه به اعمال و وظايف آنها ، كه در قرآن آمده است ، اشاره مىكند و مىگويد : ملائكه گروههاى مختلفى هستند كه هر يك از اين گروهها ، وظايف مشخصى را بر عهده دارند . همان گونه كه در حديث آمده است برخى همواره در سجودند و عدهاى در ركوع . « 1 » نكتهء مهم اين كه او به استناد آيات قرآن معتقد است كه ابليس در زمرهء ملائكه و در عين حال از جنيان است . و نتيجه مىگيرد كه جن نام دستهاى از فرشتگان است . از نظر او دليلى بر اين مطلب نداريم كه بين اين دو گروه ، تفاوتى ذاتى و جوهرى وجود داشته باشد . تفاوت آنها تفاوت بين گروههاى يك نوع ، در مشخصات و وظايف است . « 2 » يك گروه ، خير را به ما الهام مىبخشد و ديگرى به شر وسوسه مىكند . « 3 »
عبد ه دستيابى به شناخت جوهر ملائكه را امرى صعب الوصول مىداند كه تنها عدهء اندكى به آن موفق گرديدهاند . از نظر او به همين دليل هم هست كه دين ، با توجه به اين كه براى تمامى مردمان تشريع شده ، تنها به ايمان به غيب امر كرده است ؛ زيرا در غير اين صورت ، تكليف به مالايطاق بود . نزد او راه صواب نيز اكتفا به همين مقدار و نپرداختن به بحث از حقيقت اين موجودات است . « 4 » نهايت آن چه او در اين باره مىگويد اين است كه ملائكه و شياطين موجوداتى روحانى ، متعلق به عالمى غير از عالم جسم هستند . مستند او نيز در اين سخن ، اين است كه الهام وسوسهاى كه به اينان نسبت داده شده ، نه در بدن ، بلكه در روح ما است . اما توضيح بيشترى دربارهء خود روح نمىدهد . « 5 »
اين مطالب ، همهء آن چيزى است كه بدان دست يافتيم و در آن ، عبد ه صريحا نظر خود را دربارهء جن و ملائكه بيان كرده بود . بنا بر اين سخنان ، عقايد او دربارهء اين موضوع ، تفاوتى با عقايد گذشتگان ندارد . اما سخنانى كه او در تفسير داستان خلقت
هامش
( 1 ) . همان ، ص 259 .
( 2 ) . همان ، ص 265 .
( 3 ) . همان ، ص 266 و 267 .
( 4 ) . همان ، ص 254 و 255 .
( 5 ) . همان ، ص 266 و 267 ؛ نيز ر . ك : ج 2 ، ص 113 .