البته كمى از زندگى شگرفش در گذشته روشن بوده ، ولى هرگز مثل امروز ابعاد مختلف آن ، كه هر يك از ديگرى عجيبتر است ، شناخته نشده بود . قرآن به طرز اعجاز آميزى به اين موضوع اشاره كرده است تا اين واقعيت را روشن سازد كه زندگى زنبوران عسل را هرگز نبايد با انعام و چارپايان و مانند آنها مقايسه كرد و شايد همين انگيزهاى شود كه به درون جهان اسرارآميز اين حشرهء عجيب گام بگذاريم و با عظمت و قدرت آفريدگارش آشنا شويم . . . . « 1 »
البته در اين جا بايد به اين نكته توجه داشت كه اين زندگى اجتماعى پيچيده ، منحصر به زنبور عسل نيست ، بلكه حشرات ديگرى ، چون مورچه و موريانه ، هم از آن برخوردارند . شايد مفسران نمونه نيز به اين نكته توجه داشتهاند ؛ زيرا زندگى زنبور را با چارپايان مقايسه كردهاند ، نه ديگر حشرات .
ج - امورى كه محسوستر است :
خداوند در آيهء 31 سورهء انبياء ، حيات همه چيز را از آب معرفى كرده است . مفسران نمونه ، در ذيل اين آيه ، اشكالى را مطرح كرده و گفتهاند :
. . . اين كه بعضى ايراد كردهاند كه آفرينش فرشتگان و جن با اين كه موجودات زندهاى هستند ، مسلما از آب نيست ، پاسخش روشن است ؛ زيرا هدف ، موجودات زندهاى است كه براى ما محسوس است . « 2 »
هم ايشان معتقدند كه در قرآن كريم ، آن جا كه سخن از آفرينش انسان از نطفه است ؛ بيشتر بر نطفهء مرد ، كه امرى محسوس براى همه است ، تكيه مىكند . « 3 »
5 - توصيف جهان از منظر ما : خداوند متعال ، آفرينندهء قادرى است كه نسبتش با همهء آفريدههايش يك سان مىباشد . دورى و نزديكى ، بزرگى و كوچكى ، سختى و آسانى و عظمت و حقارت ، در اين رابطهء خالق با مخلوق معنا ندارد و او آگاه على الاطلاقى است كه بر همهء هستى ، عالم است . اما براى اين بشر خاكى ، شهر خود ، كشور خود ، زمين خاكى خود و پس از گذشت قرنها ، منظومه و كهكشان خود ، تمام عالم معنادارى است كه او مىشناسد . در اين عالم تا قرنها ، زمين مركز جهان قلمداد مىگشت و امروز هم كه مرزهاى دانشش افقهاى دور دست را پشت سر گذاشته است ،
هامش
( 1 ) . همان ، ج 11 ، ص 297 .
( 2 ) . همان ، ج 13 ، ص 396 .
( 3 ) . همان ، ج 26 ، ص 367 .