تفسير فى ظلال القرآن ، ذيل آيهء 12 سورهء فصلت ، توضيحى در اين باره نمىدهد . « 1 »
در تفسير آيهء 10 سورهء صافات از درك چگونگى آن ابراز ناتوانى مىكند و مىگويد : نمىدانيم كه چگونه شيطان رانده شده ، استراق سمع مىكند ، چگونه تير افكنده مىشود و چگونه با شهابى فروزان رانده مىشود . او با غيبى دانستن اين موضوع ، بىاطلاعى خود را از چگونگى آن ، چنين توجيه مىكند كه اين همه از امور غيبى هستند و بشر از تصور چگونگى آن عاجز است . ما تنها مىتوانيم مطالبى را كه از سوى خداوند در اين باره آمده است ، بپذيريم . « 2 » ذيل آيهء 17 و 18 سورهء حجر نيز همين مطلب را مطرح مىكند . « 3 »
سيد قطب مفصلترين سخن را دربارهء اين موضوع ، ضمن تفسير آيات 8 و 9 سورهء جن دارد . او در پاسخ به اين پرسشها كه نگهبانان چه كسانى هستند و در كجا ايستادهاند و چگونه شياطين را با شهابها مىرانند ، اين مسائل را از موارد غيب برمىشمارد . و سپس به اشكالهايى كه علم به اين امر وارد مىكند ، پاسخ مىدهد . او در بحث از شهابها ، جايى براى اعتراض و مجادله قائل نيست . حركت آنها را قبل و بعد از بعثت ، بر وفق نظام هستى مىداند ، نظامى كه گيتى شناسان با ابراز نظرياتى كه حتى بر فرض صحت نيز خطاپذير هستند ، در تفسير آن مىكوشند . او نظريات گيتىشناسى دربارهء شهابها را مانع از اين قول نمىداند كه شياطين با اين شهابها پس از رها شدنشان رانده شوند يا اين كه شهابها براى راندن يا غير آن ، بنا به خواست خداوند كه قانون بر مبناى خواست او در جريان است ، « 4 » رها شده باشند . او با اين تعبير ، با پايبندى به معناى ظاهرى آيات به رفع اين اشكال مىپردازد و با صراحت ، حمل اين آيات را بر صرف تمثيل ، باطل شمرده ، ناشى از محك زدن معارف قرآنى با مبانى ذهنى مىداند « 4 » و از آن نهى مىكند .
ج - خلقت آدم
موضوع خلقت اوليهء انسان ، دگر بار بحث بين معارف قرآنى و دانش بشرى را پيش مىكشد . فى ظلال القرآن نيز به مناسبت آيات مختلفى به طرح آن پرداخته است .
هامش
( 1 ) . همان ، ص 3115 .
( 2 ) . همان ، ص 2984 .
( 3 ) . همان ، ج 4 ، ص 2133 .
( 4 ) همان ، ج 6 ، ص 3730 .