54 سورهء اعراف ، « 1 » براى بروج ، « 2 » سماء ، « 3 » سماوات سبع « 4 » و ايام ، « 5 » احتمالات متعددى به عنوان مدلول ذكر مىكند بىآن كه آنها را در يكى از آن موارد ، معين سازد . در آيهء 12 سورهء طلاق ، دربارهء سماوات سبع مىگويد : ما به حقيقت مدلول آن و ا بعاد و گستردگى آن آگاهى نداريم . « 6 » و در ذيل پانزدهمين آيهء سورهء نوح مىآورد كه نمىتوان بر اساس فرضيههاى علمى دربارهء كل هستى ، مدلول مشخصى براى آن معين كرد ؛ زيرا همهء آنها صرفا يك فرضيه هستند . « 7 » و ذيل آيهء سوم سورهء ملك اضافه مىكند كه نمىتوان به يقين مدلول آن را بر اساس نظريههاى گيتىشناسى تعيين نمود ؛ زيرا اين نظريهها با پيشرفت ابزارهاى رصد و اكتشاف ، در معرض تعديل و تصحيح هستند و جايز نيست مدلول آيه را بر امثال اين كشفيات قابل تعديل و تصحيح ، تطبيق داد . او همين را كافى مىداند كه بدانيم هفت آسمان وجود دارد و آنها « طباق » هستند ؛ به اين معنا كه داراى طبقاتى با ابعاد متفاوتند . « 8 »
در تبيين مراد از « ايام » آفرينش ، در تفسير آيهء 56 سورهء اعراف ، امكان تعيين مراد آن را منتفى مىداند و توضيح مىدهد كه هيچ كس به طور معيّن نمىداند كه مراد از اين تعداد « ايام » چيست و هر معنايى هم كه براى اين نص و مشابه آن ابراز شود ، بر اساس گمانهاى بشرى است كه به علم نامبردار شده است ، اما از فرض و ظن تجاوز نمىكند . « 9 » او در ذيل آيهء ششم سورهء حديد ، علم به اين موضوع را مختص خداوند مىداند . « 10 » و در تفسير آيهء چهارم سورهء سجده و آيهء سوم سورهء يونس ، آن را از جملهء موارد « غيب » معرفى مىكند كه هيچ منبعى براى شناخت آن ، جز خداوند وجود ندارد . بنا بر اين بايد
هامش
هم آفريد . . . . ر . ك : فى ظلال ، ج 6 ، ص 3714 .
( 1 ) .إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ . . . .ر . ك : فى ظلال القرآن ، ج 3 ، ص 1296 .
( 2 ) . فى ظلال القرآن ، ج 4 ، ص 2132 و 2133 .
( 3 ) . همان ، ج 5 ، ص 3115 ؛ ج 6 ، ص 3385 .
( 4 ) . همان ، ج 4 ، ص 2478 .
( 5 ) . همان ، ج 3 ، ص 1296 ؛ ج 5 ، ص 2806 و 3115 .
( 6 ) . همان ، ج 6 ، ص 3606 .
( 7 ) . همان ، ص 3714 .
( 8 ) . همان ، ص 3632 .
( 9 ) . همان ، ج 3 ، ص 1296 .
( 10 ) . همان ، ج 6 ، ص 3480 .