الانسان لا يقوم وحده حدود پنج صفحه مطالبى از عجايب دنياى حيوانات نقل كرده ، مىافزايد : بىترديد در اين ميان ، خالقى وجود دارد كه آنها و ديگر آفريدگان را به هدايت و كمال رهنمون شود . « 1 » آيهء 49 سورهء قمر « 2 » نيز به تقدير در خلقت اشاره دارد .
به همين مناسبت ، نمونههايى را از نظام و توازن در حيات موجودات ، طرق مختلف تغذيهء آنها و مطالب ديگرى از دنياى انسان و پرندگان و . . . ارائه مىدهد . « 3 » همو در ذيل دومين آيهء سورهء فرقان « 4 » نيز ، كه متضمن همين نكته است ، پس از نقل مطالبى از كتاب مذكور ، مىافزايد كه بدين سان براى علم بشر ، روز به روز بخشى از تقدير شگفتآور خداوند در آفرينش و تدبير دقيقش در هستى ، آشكار مىگردد و بشر اندكى از مدلول گفتهء خداوند را كه
« وَ خَلَقَ كُلَّ شَيْءٍ فَقَدَّرَهُ تَقْدِيراً »
درمىيابد . « 5 »
او تنها به جانورشناسى و زيستشناسى نمىپردازد . در تفسير آيهء 54 سورهء فرقان « 6 » به علم وراثت « 7 » و در ذيل سيزدهمين آيهء سورهء مؤمنون « 8 » به جنينشناسى اشاره مىكند . « 9 »
علم ستاره شناسى از جملهء علومى است كه سيد قطب به يافتههاى آن در ذيل آيات مختلف ، اشاره مىكند . در تفسير آيهء 61 سورهء غافر ، « 10 » آيهء 5 سورهء جاثيه « 11 » و 15 سورهء ملك « 12 » از حركت وضعى و انتقالى زمين و حركتى كه به همراه كل
هامش
( 1 ) . فى ظلال القرآن ، ج 6 ، ص 3884 - 3888 .
( 2 ) .إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْناهُ بِقَدَرٍ؛ همانا ما هر چيزى را به اندازهاى ( معين ) آفريديم .
( 3 ) . فى ظلال القرآن ، ج 6 ، ص 3436 - 3440 .
( 4 ) .. . . وَ خَلَقَ كُلَّ شَيْءٍ فَقَدَّرَهُ تَقْدِيراً؛ و هر چيزى را آفريد پس ( هر آفريدهاى را ) سنجيد ، سنجيدنى ( دقيق ) .
( 5 ) . فى ظلال القرآن ، ج 5 ، ص 2549 و 2550 ؛ نيز ر . ك : فى ظلال القرآن ، ج 6 ، ص 3848 - 3850 .
( 6 ) .وَ هُوَ الَّذِي خَلَقَ مِنَ الْماءِ بَشَراً فَجَعَلَهُ نَسَباً وَ صِهْراً . . .؛ و او است كه از آب ، بشرى آفريد . پس او را تبارى و پيوندى قرار داد . . . .
( 7 ) . فى ظلال القرآن ، ج 5 ، ص 2573 .
( 8 ) .ثُمَّ جَعَلْناهُ نُطْفَةً فِي قَرارٍ مَكِينٍ؛ آنگاه او را نطفهاى در قرارگاهى جايدار قرار داد .
( 9 ) . فى ظلال القرآن ، ج 4 ، ص 2458 و 2459 ؛ براى آشنايى با موارد ديگر ، ر . ك : ج 4 ، ص 2180 و 2181 ؛ ج 5 ، ص 3092 و 3093 .
( 10 ) .اللَّهُ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ وَ النَّهارَ مُبْصِراً؛ خداوند است كه براى شما شب را قرار داد تا در آن آرامش يابيد و روز را قرار داد تا بصيرت دهنده باشد . فى ظلال القرآن ، ج 5 ، ص 3092 .
( 11 ) .وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ . . .لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ؛ و از پس يكديگر آمدن شب و روز . . . نشانههايى است براى گروهى كه تعقل مىكنند . فى ظلال القرآن ، ج 5 ، ص 3223 .
( 12 ) .هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ ذَلُولًا؛ او كسى است كه زمين را براى شما رام ( و تسليم ) قرار داد . فى ظلال القرآن ، ج 6 ، ص 3637 و 3638 .