تقليد از آبا و اجداد و بزرگان را مذمت مىكند . « 1 » از نظر ايشان قرآن با تحريم تقليد و با تأكيد بسيارى كه بر وجوب علم مستقل و استدلالى در امر دين داشته است ، دين كسى را كه از روى تقليد بوده است نمىپذيرد و عذرش را قبول نمىكند . آنان در مهم دانستن عقل تا آن جا پيش مىروند كه وانهادنش را به استناد آياتى چند ، « 2 » سبب عذاب آخرت معرفى مىكنند . « 3 »
مفسران المنار بر اين باورند كه قرآن با ستايش از صاحبان عقل و بصيرت ، كه در نبود وحى با هدايت عقلشان عمل كردهاند ، مقام و مرتبهء عقل را بزرگ مىشمارد « 4 » و با توصيف مسلمانان به اهل نظر و تعقل بودن ، بر اين امر تأكيد مىكند . « 5 » علاوه بر اين ، تصريح مىكنند كه قرآن با توضيح دادن علت تشريع احكام « 6 » و با اقامهء برهان بر بطلان شرك و دعوت به ايمان « 7 » تلاش عقل را براى درك دين محترم مىشمارد .
جايگاه علم از ديدگاه اسلام
مفسران المنار براى عقل و دستاورد آن ، يعنى علم ، جايگاهى بس بلند قائلند و به يافتههاى آن مستقل از وحى ارج مىنهند ؛ چرا كه اين علوم را از امورى مىدانند كه دستيابى به آن بر معارف وحيانى از سوى پروردگار متوقف نيست و خداوند رسيدن به آن را در توان بشر قرار داده « 8 » كه بايد با بحث بدان دست يابند . « 9 » از اين رو ، در مباحث علمى ، نيازى به نقل نيست . « 10 » علاوه بر اين ، آنان - بر خلاف برخى كه معتقدند محدودهء مجاز علم تا بدان حد است كه قرآن از آن سخن به ميان آورده - چنين اعتقادى نيز به محدود كنندگى وحى ندارند . « 11 »
هامش
( 1 ) . همان ، ج 2 ، ص 90 - 95 ؛ ج 12 ، ص 252 و 253 .
( 2 ) . سورهء اعراف ، آيهء 179 ؛ سورهء حج ، آيهء 46 ؛ سورهء ملك ، آيهء 10 .
( 3 ) . المنار ، ج 1 ، ص 114 ؛ ج 5 ، ص 287 - 297 .
( 4 ) . همان ، ج 8 ، ص 144 .
( 5 ) . همان ، ج 11 ، ص 246 .
( 6 ) . همان ، ج 2 ، ص 359 .
( 7 ) . همان ، ج 11 ، ص 250 .
( 8 ) . همان ، ج 1 ، ص 4 .
( 9 ) . همان ، ج 12 ، ص 22 .
( 10 ) . همان ، ج 2 ، ص 60 .
( 11 ) . همان ، ج 7 ، ص 636 و 637 .