اكنون اندكى گستردهتر به بررسى روش مفسران المنار در تفسير آياتى از قرآن ، كه به هستى و طبيعت اشاره دارد ، مىپردازيم . اين آيات را مىتوان از جهت سازگارى با يافتههاى علم ، به دو دسته تقسيم كرد : مواردى كه همسو و سازگار هستند . و مواردى كه به ظاهر متناقض مىنمايند . ما در هر بخش به بررسى نمونهها و روش تفسيرى مفسران مىپردازيم .
بهرهگيرى از يافتههاى علم تجربى در تفسير قرآن
مفسران المنار در موارد متعددى ، در توضيح معناى اين دسته از آيات به كشفيات علمى اشاره مىكنند . در تفسير آيهء
« يُرْسِلُ الرِّياحَ بُشْراً بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ »
« 1 » فوايد علمى هوا و باد را به تفصيل بيان مىكنند و در عين حال ، اين مطالب را تنها اطلاعاتى ساده و قابل درك براى عموم دانسته ، براى مطالعهء مفصلتر و عميقتر ، خواننده را به كتابهاى علمى مربوطه ارجاع مىدهند . « 2 »
از نظر آنها ، قرآن در آيات مختلف به اصول مسلّمى از علم اشاره كرده كه در عصر تنزيل ناشناخته بوده است . در آيهء 22 سورهء حجر به اين حقيقت كه باد در تلقيح گياهان نقش دارد ، « 3 » اشاره شده است . و در آيهء 49 سورهء ذاريات ، آيهء سوم سورهء رعد و آيهء 36 سورهء يس از اصل زوجيت در خلقت موجودات سخن رفته و عجيبتر از آن به عدم حصر اين اصل به موجودات زنده پرداخته شده است . « 4 » و در موارد مختلف به اصل خلقت جانداران از آب تنبه داده شده است . « 5 »
عبد ه و رشيد رضا ضمن تفسير آيات سى سورهء انبياء ، هفت سورهء هود ، 164 سورهء بقره و 53 سورهء اعراف ، چگونگى خلقت آسمانها و زمين را بر مبناى نظريات جديد علم نجوم به تفصيل توضيح مىدهند و مىكوشند تا نشان دهند مطالب قرآن دربارهء اين موضوع با نظريات علم تكوين ، حيات و هيئت ، كمال هماهنگى را دارد . « 6 » در تفسير
هامش
( 1 ) . بادها را مىفرستد تا مژدهاى ( پيش ) از فرا رسيدن رحمت او ( باران ) باشد . سورهء اعراف ، آيهء 56 .
( 2 ) . المنار ، ج 8 ، ص 482 - 489 .
( 3 ) . همان ، ج 1 ، ص 210 .
( 4 ) . همان ، ص 210 ؛ ج 12 ، ص 20 .
( 5 ) . همان ، ج 1 ، ص 210 ؛ ج 12 ، ص 19 .
( 6 ) . همان ، ج 1 ، ص 210 ؛ ج 2 ، ص 57 - 63 ؛ ج 8 ، ص 446 و 447 ؛ ج 12 ، ص 17 و 19 .