محكم و متشابه و تأويل
محكم عبارت است از كلامى متقن كه دلالت آن بر معنى مقصود واضح و روشن است و احتمال وجوه ديگرى نمىرود و اين كلمه مأخوذ است از « حكم » كه در لغت به معنى منع و سدّ مىباشد گويا كلام محكم مانع از آن است كه احتمال معناى ديگرى جز آنچه متكلم اراده كرده است ، داده شود .
متشابه عبارت است از كلامى كه مقصود متكلم از آن روشن نيست و احتمال معانى گوناگونى داده مىشود و اين كلمه مأخوذ از « تشابه الوجوه » است كه به معنى شباهت صورتها به همديگر مىباشد گويا در كلمه مأخوذ از متشابه معانى مختلفى كه شبيه يكديگرند ، احتمال داده مىشود و يا كلام به گونهاى است كه شباهت به معانى گوناگونى دارد .
اكنون كه بهطور اجمال معناى محكم و متشابه را دانستيم مىگوئيم كه آيات قرآنى به يك اعتبار و از يك نظر به دو قسم تقسيم مىشود : محكم و متشابه .
محكم آن گروه از آياتى است كه واضح الدلالة است و احتمال معناى ديگر نمىرود اكثر آيات قرآنى از اين گروه است و متشابه آن دسته از آيات قرآنى است كه قابل تطبيق با وجوه و معانى گوناگونى است اين نوع از آيات قرآنى در مقايسه با آيات محكم اندك هستند . اين تقسيمبندى در خود قرآن كريم به اين بيان آمده است :
هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتابَ مِنْهُ آياتٌ مُحْكَماتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتابِ وَ أُخَرُ