ادغام كبير
آنست كه مدغم و مدغم فيه متحرك باشند كه در اين صورت اوّلى را ساكن و در دوّم ادغام كنند .
چون در اين نوع ادغام يك عمل بيشتر از ادغام صغير انجام ميگيرد ( ساكن كردن مدغم ) بدين سبب آن را ادغام كبير ناميدهاند .
ادغام كبير بر دو قسم است :
1 - هر گاه مدغم و مدغم فيه متماثل و در يك كلمه واقع شوند و مطابق قواعد صرفى ادغام شده باشد ، ادغام آن لازم است مانند :
مَدَّ
( گسترد ) -
دَابَّةٍ
( جنبنده ) -
الضَّالِّينَ
( گمراهان ) -
تَأْمُرُونِّي
( مرا امر ميكنيد ) -
مَكَّنِّي
( مرا تمكّن داده ) كه در رسم الخط قرآن نيز به همين طريق نگاشته شده و در اصل مدد - داببة - ضاللين - تأمرونني - مكّنني بوده است .
2 - چنانچه مدغم و مدغم فيه در دو كلمه قرار گيرند اعم از آنكه متماثل و متجانس و يا متقارب باشند بعضى قراء « حمزهء كوفى ، ابو عمر و بصرى و سوسى راوى وى ، يعقوب ، اعمش » در مواردى من باب تخفيف ، ادغام را جايز دانسته و سايرين روا نميدانند و چون خواندن هر يك از حروف قرآن ده حسنه دارد براى درك حسنات آن ترك اين گونه ادغام بهتر است و اكثر فقها نيز من باب احتياط ترك ادغام كبير را در اذكار نماز اولى دانستهاند مانند :
الرَّحِيمِ مالِكِ
-
فِيهِ هُدىً
-
سَيَقُولُ لَكَ
-
يَعْلَمُ ما
-
عُقْدَةَ النِّكاحِ حَتَّى
-
لِلْكافِرِينَ نَصِيبٌ
-
ذلِكَ كَتَبْنا
-
الْكِتابَ بِالْحَقِّ
-
بَيَّتَ طائِفَةٌ
-
وَ إِذَا النُّفُوسُ زُوِّجَتْ
-
خَلَقَكُمْ
-
قالَ رَجُلانِ
-
نُبَيِّنُ لَهُمُ
-
يَكادُ زَيْتُها
-
فَالزَّاجِراتِ زَجْراً
-
السَّيِّئاتِ ثُمَّ
.