و متغاير در صفت ( مانند حروف شجرى - نطعى - ذولقى - اسلى ) پهلوى هم واقع گردند اعم از آنكه در يك يا دو كلمه باشند ادغام آنها لازم است و آن را ادغام متجانسين گويند مثال :
وَجَدْتُ
( يافتم ) -
حَصَدْتُمْ
( درو كرديد ) -
فَلَمَّا أَثْقَلَتْ دَعَوَا اللَّهَ
( پس چون گران بار شدند خداى را خواندند ) -
إِذْ ظَلَمْتُمْ
( هنگاميكه ستم كرديد ) -
قالَتْ طائِفَةٌ
( گروهى گفتند ) .
امّا در دو كلمهء :
يَلْهَثْ ذلِكَ
( سگ زبان ازدهان بيرون ميآورد آنست - آيهء 176 سورهء اعراف ) ابن كثير و ورش و هشام بدون ادغام خوانده و سايرين ادغام كردهاند .
تبصره - در كلمات
أَحَطْتُ
( احاطه كردم ) -
فَرَّطْتُ
( افراط كردم ) -
فَرَّطْتُمْ
( افراط كرديد ) -
بَسَطْتَ
( گشودم ) و نظائر آن ، ادغام تام نبوده ناقص مىباشد زيرا « ط » داراى صفات جهر ، اطباق ، استعلاء و ضغط است و « ت » صفات خلاف آن را دارا مىباشد 3 - ادغام حروف متقارب : چنانچه دو حرف متقارب يعنى قريب المخرج يا قريب الصفت پهلوى هم واقع شوند اعم از آنكه در يك يا دو كلمه باشند ادغام آنها جايز است و آن را ادغام متقاربين نامند مگر مواردى كه در اثر ادغام ، تغييرى در معنى عارض و يا كلام ثقيل و از فصاحت خارج شود مثال :
إِذْ تَأَذَّنَ
( هنگاميكه اعلام نمود ) -
إِذْ دَخَلُوا
( زمانيكه داخل شدند ) -
إِذْ صَرَفْنا
( هنگاميكه مكرر آورديم ) -
إِذْ زَيَّنَ
( وقتى كه زينت داد ) -
إِذْ جَعَلْنَا
( زمانيكه قرار داديم ) -
قُلْ رَبِّي
( بگو پروردگار من ) -
كانَتْ ظالِمَةً
( ستمگر بود ) -
حَصِرَتْ صُدُورُهُمْ
( سينههايشان تنگ شد ) -
قَدْ جاءَ
( بتحقيق آمد ) -
فَقَدْ ضَلَّ
( پس بتحقيق گمراه شد ) -
فَقَدْ ظَلَمَ
( پس بتحقيق ستم كرد ) -
لَقَدْ صَرَّفْنا
( هر آينه بتحقيق مكرر آورديم و بيان نموديم ) -
لَبِثْتُمْ
( درنگ كرديد ) -
لا تُزِغْ قُلُوبَنا
( دلهاى ما را بباطل مايل مكن ) .
در مورد ادغام متقاربين اختلاف دارند ، دستهاى ادغام را جايز