ادغام صغير
آنست كه مدغم ساكن و مدغم فيه متحرك باشد كه در اين صورت اوّلى را در دوّمى ادغام نمايند مانند :
فَاضْرِبْ بِهِ
كه « فاضربّه » تلفظ مىشود .
تبصرهء 1 - هر گاه حرف اول ، متحرك و دوم ساكن باشد ادغام ممتنع است مانند مددت ( كمك كردى ) كه دو حرف دال در يكديگر ادغام نميشوند .
تبصرهء 2 - در حروف مد مطلقا ادغام جايز نيست زيرا مد ، كشيدن صوت و بمنزلهء حركت است و با ادغام كه شدّت اتصال است منافات دارد مانند :
قالُوا وَجَدْنا
-
فِي يُوسُفَ
كه دو حرف « واو - ياء » در يكديگر ادغام نميشوند ليكن ادغام مثلين در حروف لين به جهت اينكه حركت ما قبل آن ، از جنس خودش نميباشد نيكو و صحيح است مانند :
ثُمَّ اتَّقَوْا وَ آمَنُوا
( سپس پرهيز كردند و گرويدند ) -
آوَوْا وَ نَصَرُوا
( جاى دادند و يارى كردند ) -
أَوْ وَزَنُوهُمْ
( يا آنها را به وزن دهند )
اقسام ادغام صغير
ادغام صغير بر سه قسم است : متماثل - متجانس - متقارب 1 - ادغام حروف متماثل : هر گاه دو حرف متماثل ( مانند هم ) پهلوى هم قرار گيرند اعم از آنكه در يك يا دو كلمه باشند ادغام آنها باتفاق جميع قراء لازم است و آن را ادغام متماثلين نامند مثال :
وَ لْيَكْتُبْ بَيْنَكُمْ كاتِبٌ
( و بايد ميان شما نويسندهاى بنويسد ) - قد دخل ( بتحقيق داخل شد ) -
ما لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ
( آنچه نتوانستى بر آن ) -
يُدْرِكْكُمُ
( شما را در مييابد ) -
قُلْ لَهُمْ
( براى آنان بگو ) -
إِلَيْكُمْ مُرْسَلُونَ
( فرستاده شدگان بسوى شما ) - من ناره ( از آتش آن ) -
عَصَوْا وَ كانُوا
( نافرمانى كردند و بودند ) .
2 - ادغام حروف متجانس : هر گاه دو حرف متجانس يعنى متحد در مخرج