و توجه به آن در تفسير غير قابل انكار است ؛ هر چند در تمسك به شواهد لغوى ، خواه در شعر يا غير آن ، نبايد تسليم محض شد ؛ لذا مرحوم شيخ طوسى در اين باره مىگويد 45 :
« اگر در تفسير آيهاى به شاهد لغوى نياز باشد ، شاهدى كه بين اهل لغت معلوم و معمول باشد پذيرفته مىشود . »
ناگفته نماند كه روش عمومى مفسرين در توضيح و تفسير واژگان قرآنى ، استشهاد به اشعار عربى ، به ويژه شعراى جاهليت بوده است ؛ چنان كه از ابن عباس نقل است كه گفت 46 :
« اگر از غريب القرآن سؤال كنيد از شعر استمداد مىجويم ، زيرا كه شعر « ديوان » عرب است . »
پيشتر ، در بحث روش شيخ در لغت تبيان ، گفته شد كه برخى تبيان را تفسير لغوى خواندهاند ؛ چه اينكه شيخ ، به ويژه در سور سبع طوال 47 قرآن ، به مباحث دامنهدارى در لغت ، پرداخته است و جنبه استشهاد وى به اشعار عربى نيز گسترده است ؛ ليكن مفسر در مقدمه تبيان ، علت استشهاد خويش به اشعار عربى را به جهت اقناع خصم ، قلمداد نموده كه به مناسبت ، ديدگاه شيخ را در اين باره بيان مىداريم ايشان مىفرمايد :
« اگر ستيزهجويى و كينهء ملحدين و كفار نبود هيچ نيازى براى فهم الفاظ متشابه قرآن به شعر و غيره نبود زيرا شاهد آوردن از شعر جاهلى يا عبارتى از عرب يا مثلى از اهل باديه براى بيان لغت قرآن تنها اقناع دشمن است و مقام والاى پيامبر هيچ كمتر از امثال « نابغه جعدى » و « زهير بن كعب » و ديگران نيست چرا كه اگر براى مخالف ، به شعر يا مثل عرب استشهاد شود او قانع و متقاعد مىشود در حالى كه هرگز به گفته « محمد بن عبد اللّه » خشنود نمىگردد هر چند بتوان در نبوّتش شك كرد ولى در فصاحت و بلاغتش نمىتوان شك و ترديدى نمود او ملاك و معيار صحت فصاحت لغت عرب است . » 48
روش شيخ طوسى در تفسير تبيان ( فارسى ) — صفحة 97
مساهمون: اكبر ايرانى قمى
ص٩٧