لَعْنَةَ اللَّهِ وَ الْمَلائِكَةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِينَ .
3 - در پارهاى از آيات ، نوعى تنافى ظاهرى به چشم مىخورد كه مفسر با استفاده از ديگر آيات ، به تبيين آن مسئله مىپردازد ، مثلا در آيهاى زمان خلقت زمين در دو روز بيان شده : 28
« قُلْ أَ إِنَّكُمْ لَتَكْفُرُونَ بِالَّذِي خَلَقَ الْأَرْضَ فِي يَوْمَيْنِ . . . »
و در آيه ديگر 29 مىفرمايد :
« فَقَضاهُنَّ سَبْعَ سَماواتٍ فِي يَوْمَيْنِ »
و در بعضى از آيات آمده 30
« إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ »
، در اينجا شيخ در مقام جواب مىگويد :
هيچ مغايرتى ميان اين دو گروه از آيات نيست ، زيرا خداوند متعال چنان كه در آيات قبل مىفرمايد ، زمين و آسمان و كوهها و درختان و تقسيم روزى بندگان خود را در چهار روز خلق كرد كه مجموعا با آيه شريفهء
« فَقَضاهُنَّ سَبْعَ سَماواتٍ فِي يَوْمَيْنِ »
شش روز تمام مىشود . 31
4 - در مواردى براى وجوه محتملى كه درباره آيهاى ذكر نموده ، از قرآن شاهد مىآورد . مثلا ذيل آيهء كريمه 32 :
« وَ إِذا أَرَدْنا أَنْ نُهْلِكَ قَرْيَةً »
وجه سوم را چنين بيان مىدارد : 33
« سوم آنكه تقديم و تأخيرى در كلام مقدر باشد ، يعنى اگر از مترفين قريهاى خواستيم كه در برابر حق تسليم شوند ليكن سرپيچى كردند آنگاه مستحق عذاب و هلاك خواهند بود و شاهد اين تأويل و تقدير ، اين آيه است :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ »
34
نقش « سياق » در تفسير
با دقت در آيات ، علاوه بر قرائن محفوفه و متّصله ، به قرائن منفصله و حاليهاى برمىخوريم كه در قبل يا پس از آيه معنا و مراد آيهء مورد بحث را بيان مىدارد و بىترديد هيچ مفسرى در تفسير آيات ، از آنها بىنياز نيست و اين خود جلوهاى آشكار در تفسير آيه به كمك قرآن است .
مرحوم شيخ نيز توجه وافرى به « سياق » داشته و لذا با عنايت به سياق آيات به تفسير يا ردّ برخى از اقوال ، پرداخته است . براى مثال در تفسير آيه :
« وَ قالَ الْمَلِكُ ائْتُونِي بِهِ أَسْتَخْلِصْهُ لِنَفْسِي ، فَلَمَّا كَلَّمَهُ قالَ : إِنَّكَ الْيَوْمَ لَدَيْنا