مىكند 67 و آيهء كريمه 68
« إِنَّكَ لَتَهْدِي إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ »
صراحت در هدايت پيامبر اكرم - صلى اللّه عليه و آله - دارد . 69
3 - هدايت تكوينى خاص : كه همان توفيق و لطف الهى است و تنها شامل مؤمنان مىگردد و جز او توان اعطاء چنين هدايتى را ندارد . مفسر فرزانه ذيل آياتى چند ، هدايت را به لطف خاص خداوند تفسير مىكند ؛ چنان كه ذيل آيه كريمه 70 :
« إِنَّكَ لا تَهْدِي مَنْ أَحْبَبْتَ »
مىفرمايد 71 :
« هدايت در اين آيه همان لطف خاص خداست كه بنده براى كسب ايمان بدان محتاج است چه يا اين لطف فعل خاص اوست يا با اعلام او ، زيرا بنده نمىداند كه صلاح و فساد كار او چيست ؟ و چون تدبير در صلاح بنده خود بكند در حق او لطف كرده و اين تدبير هم تنها از طرف خدا ممكن است . »
همچنين ذيل آيات ،
« ذلِكَ هُدَى اللَّهِ يَهْدِي بِهِ مَنْ يَشاءُ »
72 و
« الَّذِينَ اهْتَدَوْا زادَهُمْ هُدىً »
73 و
« يَزِيدُ اللَّهُ الَّذِينَ اهْتَدَوْا هُدىً »
74 و
« فَمِنْهُمْ مَنْ هَدَى اللَّهُ »
75 و غيره 76 به هدايت خاص تصريح مىنمايد .
2 - هدايت كفار و الجاء
پيشتر گفتيم كه اشاعره معتقد به خلق افعال و سلب اختيار انسانند ، در همين راستا ، مسئله هدايت را نيز توجيه نمودند ، با اين بيان كه گفتند : « خداوند تنها مؤمنين را هدايت نموده و در كفار ، كفر و معصيت ، خلق كرده و لذا آنها هرگز هدايت نخواهند شد . » به عبارت ديگر مىگويند : « خداوند : « يهدى من يشاء من المؤمنين بلا سبب ذاتى و يضل من يشاء بلا استحقاق موجب » 77 و لذا مفسر گرانقدر ، با استناد به آيات بسيارى ، هرگونه نسبت معصيت و ظلم و قبحى را خلاف عدل و حكمت و عقل مىداند و ادعاى اشاعره را در اين زمينه ابطال مىنمايد . مثلا ذيل آيهء كريمه 78
« كَذلِكَ يَجْعَلُ اللَّهُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ »
به تفصيل مدعاى فاسد آنها را توضيح مىدهد و با استناد به آيات وارده در اين زمينه اثبات مىكند كه خداوند همانگونه كه مؤمنين را هدايت كرد ، كفار را هم هدايت نمود . » آياتى چون :
« وَ أَمَّا ثَمُودُ فَهَدَيْناهُمْ فَاسْتَحَبُّوا الْعَمى عَلَى الْهُدى »
80 و
« هَدَيْناهُ النَّجْدَيْنِ »
81 و
« قَدْ جاءَكُمْ بَصائِرُ مِنْ