4 - برخى از صحابه در فراگيرى معانى قرآن از پيامبر اكرم - صلى اللّه عليه و آله - و امير المؤمنين - عليه السّلام - اهتمام بيشترى داشتند و لذا ابن مسعود مىگويد 14 : « كان الرجل منّا اذا تعلّم عشر آيات لم يجاوزهنّ حتّى يعرف معانيهنّ و العمل بهنّ .
يا - چنان كه گذشت - ابن عباس مىگويد : 15 : « آنچه از تفسير آموختم مولى امير مؤمنان مرا تعليم داد . »
5 - از ديگر ويژگيهاى صحابه و تابعين ، آگاه و عالم بودن به عادات و رسوم و سنن جاهلى است كه احيانا قرآن به آنها اشاره نموده است ، مانند آيهء مباركهء 16 :
« إِنَّمَا النَّسِيءُ زِيادَةٌ فِي الْكُفْرِ »
و شيخ اقوالى را در اين باره روايت مىكند ، از جمله قول مجاهد درباره اين عادت ناپسند عرب است ، وى مىگويد 17 :
« فكان النسئ المنهى عنه فى الآية ، تأخير الأشهر الحرم عمّا رتّبه اللّه و كانوا فى الجاهلية يعملون ذلك و كان الحج يقع فى غير وقته و اعتقاد حرمة الشهر فى غير اوانه فبين تعالى ان ذلك زيادة فى الكفر . »
( * ) روش شيخ در نقل اقوال تفسيرى
اهم نكاتى كه در نقل اقوال در تبيان به نظر مىرسد ، در سه مورد خلاصه مىشود :
1 - قاعده كلى شيخ در نقل اقوال اين است كه اگر لفظى مبهم يا مشترك است و يا آيهاى توان حمل وجوهى را دارد ، مفسرين نيز دربارهء آنها بحث كردهاند ؛ شيخ آن گفتهها را ذكر كرده و به مناقشهء آنها مىنشيند ؛ و برخى را ردّ و يا ترجيح مىدهد .
شيخ طوسى - رحمة اللّه تعالى عليه - تصريح مىكند كه مفسر نبايد بگويد 18 :
« مراد خدا اين است ، يا يكى از اين احتمالات است ، ممكن است يكايك آنها مراد خدا باشد ؛ البته اگر نص صحيحى از معصوم در بيان مصداق حقيقى و معناى آيهاى بود ؛ درست مورد پذيرش است ، ليكن در غير اين صورت بايد بگويد : كه ظاهر آيه احتمالاتى را پذيراست و هر يك مىتواند مراد خداوند باشد و خداوند اعلم به مراد خويش است . »