تنها نزد مولاى خود مىيافت . علامه حلّى در ابتداى خلاصهء خود ، وى را محب و شاگرد مولى مىخواند . 6 البته هر چند وى از طرف مولى امير المؤمنين - عليه السلام - والى بصره شد و پس از چندى نيز از منصب خود معزول گشت ، ليكن از سروش فاصله نگرفت .
به هر حال به مقتضاى سن كم وى در هنگام رحلت جانگداز حضرت رسول اكرم - صلّى اللّه عليه و آله - ، طبعا - روايات چندانى از حضرت نقل ننموده و آنچه از علم و دانش - به ويژه تفسير قرآن مىدانست از حضرت على - عليه السلام - فرا گرفت . بدون ترديد ابن عباس از كسانى است كه در دوران خانهنشينى حضرت على - عليه السلام - و عدم اشتغال به امور سياسى ، بهترين بهره و استفاده علمى را از ايشان برد و از كسانى بود كه نداى رساى « سلونى قبل أن تفقدونى » را لبيك گفت .
چه خوب بود حق انصاف را رعايت مىكردند و لقب ترجمان القرآن را بر مسمّاى حقيقى آن يعنى امير مؤمنان مىنهادند .
ابن ابى الحديد معتزلى - شارح نهج البلاغه - صدور و انتشار تفسير قرآن را از امام - عليه السلام - دانسته و ابن عباس را ملازم ، شاگرد و فارغ التحصيل مدرسه تفسير امام شمرده و از او نقل مىكند كه از وى پرسيدند : « اين علمك من علم ابن عمك فقال : كنسبة قطرة من المطر الى البحر المحيط . » 7
« دانش تو در مقايسه با دانش پسر عمويت چه اندازه است ؟ گفت : همچون قطره بارانى در اقيانوسى » . سيوطى مىگويد 8 :
« او ترجمان قرآن است كه پيامبر خدا در حق او دعا كرد كه : خدايا ! او را فقيه در دين و عالم به تأويل قرار ده ! » 9
البته مظلومى مولى على - عليه السلام - در همه زمينههاى سياسى ، اجتماعى و علمى شگفت نيست ، چنان كه فراتر خواندن ابن عباس نيز عجيب نيست . البته اين گفته به اين معنا نيست كه آنچه از ابن عباس نقل كردهاند وى همان فرمايش حضرت را بيان داشته ، بلكه ابن عباس به عنوان دانشمندى كه عصر نزول را درك نموده و عارف به لغت و زبان عرب بوده ، خود در عرصه تفسير قرآن صاحب نظر و مجتهد است .
دكتر ذهبى و زرقانى به نقل از ابن عباس آوردهاند 10 كه گفت :
روش شيخ طوسى در تفسير تبيان ( فارسى ) — صفحة 134
مساهمون: اكبر ايرانى قمى
ص١٣٤