و بين اهل خبر و روايت و تاريخ نگاران در اينكه فتح مذكور پس از بيعت « رضوان » بود اختلاف نظرى نيست و آن هم فتح « خيبر » بوده كه رسول خدا فرمودند : « فردا پرچم را به دست مردى خواهم سپرد كه خدا او را دوست مىدارد . . . » و فردا امام على - عليه السلام - را فرا خواند و پرچم را به دست همو داد كه نصرت و فتح به دست پرتوان او انجام گرفت . پس واجب است كه او مصداق حقيقى آيه باشد در حالى كه امثال طلحه و زبير نيز در بيعت رضوان شركت جستند و آنان در جنگ جمل با حضرت جنگيدند و حتى تمام معتزله معتقدند آنها فاسق شدند . . . »
البته در مبحث ارزش و اهميت اقوال تفسيرى صحابه و تابعين به زمينههاى تفسيرى ايشان نيز اشاره خواهيم نمود .
ما پيشتر در بخش آشنايى با منابع اوليه تفسير و مصادر تفسيرى شيخ در تبيان ، به نام برخى از صحابه كه در تفسير شهرت بسزايى يافتهاند ، اشاره نموديم و نيز بعضى از تابعين را تا اندازهاى معرفى كرديم . سيوطى مدعى است كه ده نفر از صحابه به تفسير شهرت داشتند تا آنجا كه خلفا را جزو ايشان به حساب مىآورد كه جاى بسيار شگفتى است ! ! و خوب بود نمونههايى را از تفسير آنها - لااقل - ارائه مىنمود .
به هر حال ، برخى از صحابه كه از استعداد و هوش سرشار و ذوقى مالامال برخوردار بودند ، در فهم و درك معانى آيات از هيچ كوششى دريغ نمىورزيدند ، از اين عده مىتوان ابن عباس ، ابن مسعود ، جابر بن عبد اللّه ، ابىّ بن كعب را برشمرد .
چون ابن عباس ، شاگرد حضرت امير مؤمنان - عليه السلام - و به عنوان بزرگترين صحابى پس از حضرتش در تفسير شهرت يافت از اينرو اجمالا به مقام تفسيرى وى اشاره مىكنيم :
ابن عباس عبد اللّه بن عباس بن عبد المطلب ، پسر عموى پيامبر اكرم - صلى اللّه عليه و آله - سه سال پيش از هجرت به دنيا آمد ، در دوران حيات رسول اكرم كودكى بيش نبود به طورى كه هنگام وفات حضرت 13 سال بيش نداشت ، ابن عباس پس از وفات پيامبر اكرم - صلى اللّه عليه و آله - ملازم و ياور مولى امير مؤمنان - عليه السلام - بود . وى با نبوغى سرشار و قلبى مالامال از حب على - عليه السلام - گمشدهء خود را
روش شيخ طوسى در تفسير تبيان ( فارسى ) — صفحة 133
مساهمون: اكبر ايرانى قمى
ص١٣٣