* وَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَعْمالُهُمْ كَسَرابٍ بِقِيعَةٍ يَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ ماءً حَتَّى إِذا جاءَهُ لَمْ يَجِدْهُ شَيْئاً وَ وَجَدَ اللَّهَ عِنْدَهُ فَوَفَّاهُ حِسابَهُ وَ اللَّهُ سَرِيعُ الْحِسابِ * أَوْ كَظُلُماتٍ فِي بَحْرٍ لُجِّيٍّ يَغْشاهُ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ سَحابٌ ، ظُلُماتٌ بَعْضُها فَوْقَ بَعْضٍ إِذا أَخْرَجَ يَدَهُ لَمْ يَكَدْ يَراها وَ مَنْ لَمْ يَجْعَلِ اللَّهُ لَهُ نُوراً فَما لَهُ مِنْ نُورٍ *
« 1 » « اين آيات متضمّن مقايسهء افراد مؤمن به حقيقت ايمان است با كفّار . مؤمنين را به داشتن اين امتيازات معرفى مىكند كه هدايت يافته به وسيله اعمال صالحند ، و به نورى كه از جانب پروردگارشان راه يافتهاند ، كه ثمرهاش معرفت خداى سبحان ، و سلوك و راه يا بى به بهترين پاداش و نيز به فضل خداى تعالى است ، در روزى كه پرده از روى دلها و ديدههاشان كنار مىرود .
به خلاف كفّار كه اعمالشان ايشان را جز به سرابى بدون حقيقت راه نمىنمايد ، و در ظلماتى چند طبقه و بعضى روى بعض قرار دارند ، و خدا براى آنان نورى قرار نداده ، نور ديگرى هم نيست كه با آن روشن شوند .
. . . يعنى بعد از اينكه خداى سبحان نام مؤمنين را برد ، و ايشان را توصيف كرد به اينكه در خانههايى معظّم ذكر خدا كنند ، و تجارت و بيع ايشان را از ياد خدا غافل نمى سازد ، و خدا كه نور آسمانها و زمين است ايشان را به اين خاطر به نور خود هدايت مىكند ، و به نور معرفت خود گرامى مىدارد ، آيهء بعد نقطه مقابل مؤمنين ، كفّار را ياد آورى كرده ، اعمالشان را به يك بار به سراب تشبيه مىكند كه هيچ حقيقتى نداشته و غايت و هدفى كه بدان منتهى شود ندارد ، و بار ديگر توصيف مىكند به اينكه چون ظلمتهاى روى هم افتاده است ، بطورى كه هيچ راه براى نور در آنها نيست بكلّى جلوى نور را مىگيرد . » « 2 »
هامش
( 1 ) . نور / 35 تا 40 .
( 2 ) . تفسير الميزان ، ج 15 ، ص 170 - 184 ( با تلخيص ) .