اين معنى نبود ما را ياراى مخالفت با مالك در حصر محرمات چنان كه در اين آيه آمده ، نبود « 24 » » .
8 ) فايدهء ديگر آن اين است كه گاه حكم از سبب نزول خود تعدى كرده و شامل موارد ديگر نيز مىگردد . نمونهء آن چهار آيهء اول سورهء مجادله است كه دربارهء « أوس صامت » و زوجهاش « خولة دختر حكيم ثعلبه » نزول يافت « 25 » و قبلا به « ظهار » كه ميان آنها گذشت اشاره شد و بدون دانستن سبب نزول آيه تقريبا غير - مفهوم و خالى از فايده مىنمايد و يا آيهء لعان ( سورهء 24 نور آيهء 4 - 6 ) كه دربارهء هلال بن امية الخزاعى آمد « 26 » .
9 ) شناسائى مورد نزول آيه بنحو قطعى ، موجب صيانت از اشتباه و جلوگيرى از سرايت حكم به غير مورد خود مىگردد ، چنان كه مروان مىگفت آيهء :
« وَ الَّذِي قالَ لِوالِدَيْهِ أُفٍّ لَكُما . . .
و آن مردى كه به پدر و مادر خويش گفت اف بر شما باد » ( س 46 آ 17 ) در حق عبد الرحمن فرزند ابو بكر آمده ، ولى عايشه خواهر عبد الرحمن اين نظر را رد مىكند و مىگويد : « نزول اين آيت در حق كافرى است كه بر پدر و مادر خود عاقّ بود و دليل بر اين ، آيت بعد آن است « 27 » .
10 ) ثبت سبب نزول موجب مىگردد كه حفظ و فهم آيه آسانتر شود ، چه سبب به مسبّب آن پيوسته است ، و احكام وابسته به حوادث نيز به اشخاص و زمان و مكان مربوط مىگردد .
و فوائد بسيار ديگر . . . .
هامش
( 24 ) البرهان 1 : 23 ، الاتقان 1 : 29 نوع تاسع ، مناهل العرفان 1 : 105 .
( 25 ) دربارهء سلمة بن صخر نيز گفتهاند . رجوع كنيد : تفسير ابن كثير 4 : 318 تا 322 ، البرهان 1 : 24 ، مجمع البيان 5 : 245 ، ابو الفتوح رازى 9 : 357 ، تبيان طوسى 2 : 659 ، صافى : 524 ، فخر رازى 8 : 148 ، بيضاوى 2 : 502 ، كشف الاسرار 10 : 4 .
( 26 ) تفصيل خبر در تفسير ابن كثير 3 : 265 ببعد است و نيز البرهان 1 : 24 ، مجمع البيان 4 : 125 ، ابو الفتوح 7 : 202 ، تبيان طوسى 2 : 329 ، صافى : 373 ، فخر رازى 6 : 330 ، بيضاوى 2 : 132 .
( 27 ) كشف الاسرار 9 : 152 ، اتقان 1 : 29 ، نوع تاسع مناهل العرفان 1 : 106 .