و قافيهء بيت در شعر است .
گاهى هم از روى مجاز و توسع به قسمتى و يا به بيشتر از يك آيه نيز « آيه » اطلاق كردهاند . نمونهء اطلاق آيه بر قسمتى از آيه قول ابن عباس است كه گفت :
اميدوار كنندهتر آيه در قرآن
« وَ إِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ لِلنَّاسِ عَلى ظُلْمِهِمْ »
مىباشد و حال آنكه اين جمله باتفاق بعض از آيه است و نمونهء اطلاق آيه بر بيشتر از يك آيه قول ابن مسعود است كه گفت : محكمترين آيه
« فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ . وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ »
مىباشد و مىدانيم كه اينها دو آيه است .
بسملة
در اينجا صحبت به يكى از مهمترين آيات آسمانى مىرسد . يعنى آيهء « بسم اللّه الرحمن - الرحيم » كه به آن آيهء تسميه و يا بسمله نيز گفته مىشود و در اسلام مقام خاصّى دارد .
از پيامبر اكرم مروى است : هر كار مهمى كه با بسم اللّه آغاز نشود ناقص است « 1 » . هنگام وضو گرفتن « 2 » ، سوار شتر شدن « 3 » ، پراندن باز شكارى « 4 » ، پيش از غذا و پس از آن « 5 » ، خلاصه بهر كارى « 6 » بايد بنام خدا آغاز كرد .
در آغاز هر سورهاى از قرآن ، جز در سورهء توبه ، بسمله قرار گرفته و در متن سورهها هم دو جا آمده است : يكى در آنجا كه نوح ( ع ) كشتى را به دريا انداخته مىگويد : « در آن سوار شويد بنام خداوند « 7 » » و ديگر جا كه كامل ذكر گرديده و آن در نامهاى است كه سليمان به ملكه سبا نوشت و بدين آيه آغاز سخن كرد « 8 » .
هامش
( 1 ) جامع الصغير سيوطى 2 : 92 ، مسائل فقهيه عاملى : 25 ، منهاج النجاة 1 : 232 .
( 2 ) سنن ترمذى : كتاب 1 باب 20 ، سنن نسائى : كتاب 1 باب 61 ، ابن ماجه : كتاب 1 باب 41 ، الدارمى : كتاب 1 باب 25 ، مسند احمد 2 : 418 و 5 : 381 و 6 : 382 ، مسند طيالسى : حديث 243 و 625 .
( 3 ) الدارمى : كتاب 19 باب 41 ، مسند احمد 3 : 494 و 4 : 221 .
( 4 ) موطأ مالك كتاب 25 حديث 8 .
( 5 ) صحيح بخارى : كتاب 70 باب 2 و 3 ، صحيح مسلم : كتاب 36 حديث 102 و 103 و 108 ، موطأ مالك : كتاب 49 حديث 32 ، طبقات ابن سعد 8 : 362 .
( 6 ) مسند احمد 2 : 359 .
( 7 ) سورهء 11 هود : آيهء 41 .
( 8 ) سورهء 27 نمل : آيهء 30 .