مشخصّات « رسم عثمانى »
گذشت كه خط قرآنى براهنمائى عثمان بود و بنام او معروف شد . او در كار قرآن كوششى كرد و بيشتر زمان خود را به تلاوت آن مىگذارند .
چنان كه گفتهاند به همان هنگام تلاوت قرآن نيز كشته شد ( 35 ه . ق . ) « 1 » و آثارى از خون وى بر مصحف امام باقيماند . « 2 »
اين رسم و روش نوشتن ، گرچه مشكلاتى در خواندن پيش مىآورد و آنچه زمان بگذرد بىشك دشوارى بيشترى بار خواهد آورد ولى هميشه مدافعين سرسختى با دلايل محكمى داشته كه ظاهرا خالى از مزايا و مرجحاتى نيز نبوده است . گفتيم كه نويسندگان قرآن روش خاصى برگزيده بودند . چون كلمهاى بيش از يك قرائت داشت ، آن را طورى مىنوشتند كه همه گونه خوانده شود . چنان كه :
ان هذان لساحران « 3 » » .
در مصحف عثمانى ، بدون نقطه و شكل ، و نه تشديد و يا تخفيف در دو نون « ان و هذان » ، و خالى از الف و ياء بعد از ذال هذان ، چنين :
« إِنْ هذانِ لَساحِرانِ »
نوشته مىشد . و چنان كه مىبينيم چنين روشى مجال قرائت را بهر چهار وجهى كه باسانيد صحيحه به ما رسيده ، باقى مىگذارد :
1 ) قرائت نافع كه نون « ان » را تشديد مىدادند و نون « هذان » را بالف تخفيف مىبخشيدند .
2 ) قرائت ابن كثير كه در اين مورد تنهاست : تخفيف نون در « ان » و تشديد نون در « هذان » .
3 ) قرائت حفص ، كه نون را در « ان » و « هذان » به الف تخفيف مىدهد .
4 ) قرائت ابى عمرو ، بتشديد « ان » و به ياء و تخفيف نون در هذين .
- گاه در نوشتن كلمات پارهاى حروف زيادى نوشته مىشد ؛ چنان كه كلمهء « ايد »
هامش
( 1 ) مورخين گويند قرآن را هميشه به خشوع و با تبتيل ( بريده ) مىخواند ( ابن العبرى : تاريخ مختصر الدول چاپ صالحانى بيروت 1890 م . ص 178 س 13 . )Casanova:Mohammedetlafindumonde،P .931 .Blachere:Introduction auCoran،P .76Note38 .
( 2 )Casanova:oP .Cit .، 321 ابن سعد : ج 3 قسم 1 ص 44 ، مسند احمد 1 : 72 و 74 .
( 3 ) فصل فى قوله ان هان لساحران : ابن تيميه متوفى سال 728 ه . نسخه خطى رقم 3835 ( 99 مجموع ) دار الكتب الظاهريه .