در زمان نابلسى ( م 1105 ) نيز نسخهء ديگرى در محراب مسجد قديم قلعهء حمص بود به خط كوفى با آثار كهنهء خون در آن ، كه آن همچنين شهرتى داشت و مردم اين نسخه را در قحطى براى دعاى باران زيارت مىكردند « 22 » . باز شبيه اين در كتابخانهء مسجد فاتح در قسطنطنيه نيز وجود داشته است « 23 » .
اينها همه از آن دستهاى است كه گفتيم مردمى از شهرت قتل عثمان بر روى مصحف بهره جسته و مصاحفى را در گوشه و كنار بدين نام خواندهاند .
دربارهء مصاحفى كه در خزائن كتب و آثار مصر و يا در خزانهء آثار مسجد حسينى آن ديار است و يا نسخهاى كه در كتابخانهء لنين گراد بوده و به انگلستان رفته بايد گفت كه مسلما اينها نسخ قديمى و معتبرى شناخته مىشوند ، ولى از اين جهت كه اصل نسخهء عثمانى در ميان آنها باشد از نظر اهل فن جاى سخن بسيار است « 24 » .
نكتهء اولى كه به نظر مىرسد اين است كه مصاحف عثمانى از نظر رسم الخط در مراحل اوليه است . از نقطه و اعراب و نقوش فاصله بين سورهها و هر گونه تزيين ديگرى خالى بوده و با اين قبيل نشانهها و با توجه به رسم الخط و كاغذ و مركب آن زمان است كه متخصصين فن نظر مىدهند .
البته فقدان نسخههاى اصلى زمان عثمان زيانى در بر ندارد . زيرا نسخههاى قرآن از همان روزهاى اول ، هزاران هزار نوشته شده و سينه به سينه و دست بدست گشته است تا امروز كه به ما رسيده است .
در اينجا از نظر ذكر نسخههاى قديمى نمىتوان يادى از كتابخانهء آستانقدس رضوى مشهد نكرد . گنجينهء ناشناختهء اين كتابخانه با آنچه در سالهاى اخير يافته شد و بر آن افزوده گشت ، يكى از غنىترين مخازن مصاحف را در جهان تشكيل مىدهد .
اميد روزى برسد كه از اين گنجينهء پربار نيز بتوان بهرهها يافت .
هامش
( 22 ) كتاب الحقيقة و المجاز نابلسى نسخهء خطى ، از مذاهب التفسير الاسلامى 298 ح 1 .
( 23 ) مقدمهء شرح مفصل ابن يعيش 1 : 15 ، ازيان ، نقل از مذاهب التفسير الاسلامى 298 ح 1 .
( 24 ) براى اطلاع بيشتر از مصاحف خطى به جلد دهم كتاب شووان مراجعه كنيد .Chauvin:BibliograPhiedesouvragesArabeouRelatifsauxArabes،Liegex .P .54 - 65 .