11 - يكى كردن مصاحف در زمان عثمان
اختلافات
عثمان در آغاز سال بيست و چهارم هجرى ، خلافت را عهده دار شد . در آن سالها فتوحات اسلام روى به پيش داشت . هر روز هزاران تن روى به اسلام مىآوردند و شهرى تازه گشوده مىشد . طبيعى است كه نخستين نياز نومسلمانها دانستن قرآن بود .
اسلام با تمدنها و اديان تازهاى رو به رو گشته بود . ملل مختلفى هر يك با آداب و رسوم خاص خود به اسلام رو كرده بودند . مسلمانان نيز در شهرها و ممالك تازهاى متفرق شدند و نشر دعوت اسلامى را تعهد كردند . مردم نومسلمان با عادات كهنهء خود ، نسل تازهء جوان بدون دانش و بصيرت لازم ، با تمدنى تازه و بخصوص با قرآن و تعليمات آن روبرو بودند . بايد قرآن را مىآموختند و به نماز مىخواندند .
اما زبانشان طى نسلها به زبان ديگرى گرديده بود و ياراى تلفّظ كلمات عربى را نداشت . اين زبانى بيگانه بود كه در تلفّظ ، سخت و دشوار مىنمود . نياز به فهم و تدبّر ، و درك درست مفاهيم قرآن براى اجراى احكام لازم بود . مىگويند براى رفع چنين نيازى ، از همان روزهاى صدر اسلام ، سلمان « بسمله » را به فارسى « بنام يزدان بخشاينده » ترجمه كرده بود و يا سورهء فاتحه را به فارسى برگردانده و حتى به پيامبر اكرم نشان داده بود . سالها بعد كه مردم بخارا نمىتوانستند عربى را تلفظ كنند ، اجازه مىخواستند كه نماز به پارسى بخوانند . حتى گفتهاند كه ابو حنيفه ( م 150 ) نخست با استناد به حديثى ( لسان اهل الجنة العربية ثم الفارسية الدّريه ) چنين چيزى را اجازه داده بود ، ولى بعد آن را رد كرده بود . « 1 » اما فتواى علماء در مقدمهء ترجمهء تفسير طبرى « 2 » ، حاكى از آن است كه قرآن پيش از زمان منصور بن نوح سامانى
هامش
( 1 ) در بحث از ترجمهء قرآن خواهد آمد .
( 2 ) ترجمهء تفسير طبرى 1 : 5 - 6 .