كتاب خدا قرآن مىگويند كه يك حالت جمعى دارد و از اين جهت فرقان گفته مىشود كه حالت فردى و تفصيلى دارد كه به همين صورت آيات و كلمات نازل شده است .
خلاصه كنيم : اين لغت در معنى وحى در آرامى به كار نرفته و اگر شباهتى هم باشد در معنى « نجات » است كه مصطلح فرقاناى آرامى و يشع عبرى است .
در صورتى كه در قرآن مجيد معنى وحى مورد نظر است و بدين جهت نامى براى كتاب خدا قرار گرفته . در استعمالات قرآنى هم نخستين بار در سورهء فرقان ( چهل و دومين سورهء نازل شده در حدود سال ششم بعثت ) به همين معنى قرآن به كار رفته و در آخرين بار هم در اوايل سورهء آل عمران ( حدود سال سوم هجرت ) باز به همين معنى وحى نازل شده است . اين نام از همان آغاز اسلام نيز رايج بوده چنان كه در روز بدر على بن ابى طالب ( ع ) فرمود :
فجاء بفرقان من اللّه منزل * مبيّنة آياته لذوى العقل
« 8 »
كتاب
يكى ديگر از نامهاى رايج قرآن كتاب است .
كتاب ، خواه عربى اصيل و يا مأخوذ ( معرّب ) باشد در اصل مصدرى است به معنى مكتوب ( نوشته شده ) و در قرآن مجيد معانى وسيعى دارد : به معنى « نامهء نوشته شده » ( 27 : 28 ) ، مصدرى به معنى كتابت و حكم و تقدير ( 8 : 75 ) ، نامهء اعمال ( 17 : 13 ) ، مكاتبهء عبد يا قرارى كه ميان مولا و بنده براى آزادى برده گذاشته مىشود ( 24 : 33 ) ، قرآن مجيد ، تورات ( 11 : 17 و 17 : 4 ) ، كتب آسمانى ( 3 : 23 و 2 : 101 ) ( وقتى اهل كتاب گفته مىشود ( 3 : 65 ) منظور معتقدان به تورات و انجيل است ) ، لوح محفوظ ( 6 : 59 ) ، قضا و تقدير الهى ( 8 : 68 ) ، دليل واضح مستند به كتب آسمانى ( 22 : 8 ) .
گاهى هم به معنى « مقدّر » ( 13 : 38 ) ، « نوشتهء مدت دار » ( 3 : 145 ) و يا مفروض و واجب ( 4 : 103 ) تفسير شده است .
پيش از اين كه تمام قرآن نازل و جمع شود چندين بار لفظ كتاب بر آن اطلاق
هامش
( 8 ) ابن هشام 3 : 11 قاهره حلبى : 518 گوتينگن .