به اعتقاد شيعهء اماميه ، مصحف على ( ع ) نخستين اقدامى است كه دربارهء گرد آورى نص قرآنى به عمل آمده و پس از وفات رسول خدا ( ص ) على ( ع ) سوگند ياد كرد كه ردا به دوش نگيرد تا قرآن را در دفترى گرد آورد « 12 » و يا قرآن را با تفسير و شأن نزول آيات به املاء رسول اكرم نوشت « 13 » . گرچه ابن حجر ، خبر جمعآورى على ( ع ) را ضعيف مىشمارد و مىگويد بر فرض صحت روايت ، مراد از جمع قرآن ، حفظ تمام آن بوده است « 14 » . و مستشرقينى هم دل به اين سخن دادهاند « 15 » . اما تنها در روايات شيعه نيست كه على ( ع ) نخستين گرد آورندهء قرآن مجيد پس از رسول خداست . اهل تسنّن نيز اين قبيل روايات را به فراوانى نقل كردهاند « 16 » .
دربارهء مدت اين گردآورى روايات مختلف است . پارهاى مىگويند حدود شش ماه پس از وفات پيامبر ( ص ) بود كه على ( ع ) براى گردآورى قرآن نشست « 17 » . اما ديگران مىگويند قرآن را ظرف سه روز از روى حافظه به ترتيبى كه به روى مكشوف شده بود نگاشت « 18 » .
چگونگى مصحف على ( ع )
دربارهء چگونگى اين مصحف ، سخنان گوناگونى گفتهاند . ابن النديم مىگويد :
« من اين مصحف را ديدم و به مرور زمان اوراقى از آن افتاده بود و اين است ترتيب سورهها در اين مصحف . . . » ولى اكنون در نسخههاى موجود الفهرست اين قسمت به كلى افتاده « 19 » و معلوم نيست كدام دستى اين صفحات را از بين برده است .
بدين ترتيب يكى از معتبرترين اسناد در اين باره از ميان برده شده است كه اگر از
هامش
( 12 ) ابن سعد 3 : 1 / 137 ، كشف اليقين حلّى 12 ، سفينة البحار 2 : 414 ، تأسيس الشيعه 316 ، 317 .
( 13 ) وافى 1 : 63 ، بحار 1 : 140 .
( 14 ) اتقان 1 : 204 نوع 18 .
( 15 ) معاويهء لامنس 348 .
( 16 ) اسد النابه 3 : 224 ، اتقان 1 : 204 نوع 18 ، ارشاد السارى 7 : 459 ، فتح البارى 9 : 43 ، 440 ، عمدة القارى 9 : 304 ، مستدرك حاكم 2 : 611 ، مسند طيالسى 270 ، تاريخ الشام 7 : 210 ، بخارى : علم 39 ، جهاد 171 ، جزيه 10 .
( 17 ) بحار 19 : ب 7 ص 14 ، مناقب ابن شهر آشوب 2 : 40 .
( 18 ) ابن النديم 30 تجدد ، 28 ليپزيگ ، فصل الخطاب نورى 2 .
( 19 ) الفهرست 28 ليپزيگ ، 48 قاهره ، 30 تجدد .