آمد ( 38 ه ) . از آن پس على ( ع ) در كوفه ( دار الخلافه ) باقى ماند . تا اينكه در 17 ( و يا 19 ) رمضان به سال چهلم هجرت در 65 ( و يا 63 ) سالگى به دست عبد الرحمن بن ملجم مرادى خارجى در محراب مسجد كوفه با شمشيرى ، مسموم و مضروب شد و در شب بيست و يكم ( و يا 19 ) همان ماه در نجف اشرف ( بنا بر مشهور ) مدفون گرديد . اهل تسنّن 856 حديث از او نقل كردهاند . مدت خلافت ظاهرى او چهار سال و 9 ماه بود . نقش نگين انگشتريش « للّه الملك » بود .
خطبهها و گفتارهايش در نهج البلاغه جمع شده ، ولى كسانى در نسبت بعضى از خطبهها به او ، شك روا مىدارند . ديوانى نيز منسوب به او است . عدهاى در حق او گزافه گوئيها روا داشتهاند . دربارهء قرآن اعلم زمان خود بود . فرمود : « آيتى نيست كه نازل شده باشد و من ندانم كه كجا و كى آمده . خداوند دل و عقل و زبانى پرسشگر به من عطا فرموده است « 2 » و يا فرمود : « من هر شب و روز پيش پيامبر ( ص ) بودم . گاه من به خانهء او مىرفتم و گاه او به خانهء من مىآمد . هر جا بود با او بودم . چون مىپرسيدم جواب مىداد و چون ساكت مىشدم سخن آغاز مىكرد . » « 3 » از او 28 فرزند ( 11 پسر و 17 دختر ) ماند . كارهاى وى در زندگى بسيار مشهور و پرشكوه است . در فضائلش كتابها نوشتهاند . « 4 »
مصحف على ( ع ) :
در پارهاى از روايات آمده است كه نخستين كسى كه پس از رحلت پيامبر اكرم همت به جمع قرآن گماشت و آن را براى حفظ از هر دگرگونى گرد آورد ، على بن ابى - طالب ( ع ) بود « 5 » محمد بن سيرين گويد : چون آغاز خلافت ابو بكر شد ، على بن ابى طالب
هامش
( 2 ) اتقان 2 : 187 .
( 3 ) خصال صدوق 123 .
( 4 ) رك . كامل : حوادث سال 40 ، اسد الغابه 4 : 16 - 41 ، طبرى 6 : 9183 ، البدء 5 : 73 ، اصابه 4 :
269 ، تاريخ ذهبى 2 : 191 ، تاريخ بغداد 1 : 133 ، تاريخ ابى الفداء 1 : 181 ، تاريخ ابن كثير 7 : 332 و 8 : 1 - 13 ، تذكرهء ذهبى 1 : 10 ، تهذيب التهذيب 7 : 334 ، شذرات 1 : 49 ، شرح ابن ابى الحديد 1 : 4 ، ابن سعد 6 : 6 ، صفة الصفوة 1 : 119 ، طبقات القراء ابن جزرى 1 : 546 ، مروج الذهب 2 : 45 ، معارف 88 ، معجم الادباء 14 : 41 ، ارشاد السارى 6 : 236 بولاق ، يعقوبى 2 : 154 ، مقاتل الطالبيين 14 ، حلية الاولياء 1 : 61 ، منهاج السنة 3 : 2 و 4 : 2 تا آخر ، تاريخ الخميس 2 : 276 ، الرياض النفرة 2 : 153 ، ( اختلاف در سن او را دارد 57 تا 68 سال ) ، اعلام 5 : 107 . . .
( 5 ) بحار الانوار 92 : 48 ، 52 ، تفسير قمى 745 ( يا 2 : 451 ) صفحهء آخر .