7 - تأليف قرآن در زمان رسول خدا ( ص )
الف ) حفظ در سينهها
جمع آورى قرآن
پيش از شروع بحث ، در اين فصل يكى دو اصطلاح هست كه زياد به كار برده مىشود و از پيش بايد معنى دقيق آنها روشن باشد .
يكى كلمهء « جمع » است كه معمولا به معنى گرد آورى و افزودن چيزى بر چيز ديگر ترجمه مىشود . در تاريخ علوم قرآن اين كلمه را به معانى مختلفى به كار بردهاند .
در ميان مستشرقان ، نولدكه و شوالى كه در اين زمينه از آنها زياد صحبت مىشود اين كلمه را به معنى حفظ و اخذ مىگيرند « 1 » . يعنى وقتى نوشته شده كه فلان صحابى قرآن را جمع كرد ، مىگويند منظور حفظ كردن قرآن و يا قسمتى از آن بوده ، نه نوشتن و مجموعه داشتن . دلايل آنها هم پارهاى روايات و يا نوشتههائى است كه از قديم مانده . مثلا محمد بن سعد كاتب واقدى ( م 230 ه ) در الطبقات الكبير خود فصلى دارد به نام : « ذكر من جمع القرآن على عهد رسول اللّه ( ص ) » . « 2 » در اين فصل مىبينيم تمام صحبت از جمع قرآن به معنى حفظ و يا اخذ قرآن است . نووى ( م 676 ) نيز « جمعوا القرآن » را به « حفظوا جميعه » شرح مىكند « 3 » . قسطلانى ( م 923 ) در مناقب زيد بن ثابت « جمع القرآن » را به « استظهره حفظا » توضيح مىكند « 4 » . سيوطى نيز مىگويد : مراد از اينكه قرآن را جمع كرد ، اين است كه قرآن را از حفظ كرده است « 5 » .
هامش
( 1 )F .،Schwally؛GeschichtedesQorans،DieSammlungdesQorans،II:s .6 . 2 .Blacher،Int .auCoran،P .20 ،n20 .
( 2 ) ابن سعد 2 : 2 / 115 - 112 .
( 3 ) تهذيب : 516 س 4 چاپ وستنفلد . فتح البارى 7 : 96 .
( 4 ) ارشاد السارى در شرح صحيح بخارى 6 : 162 .
( 5 ) اتقان 134 چاپ قاهره 1306 يا كلكته 1852 .