امت ، در قرآن ارتباط زيادى ديده مىشود . خداوند به هر امتى تنها يك رسول مىفرستد ( 10 : 47 و 16 : 36 ، ايضا 23 : 44 و 40 : 50 ) . اين آيات تقريبا تطبيق مىكند با آياتى كه در آنها ذكر مىشود : خداوند روز قيامت از هر امّتى شاهدى خواهد گرفت ( 4 : 41 و 28 : 75 ) « 13 » . اما به طور قطع نمىتوان گفت كه رسول در رأس امّت است و نبى فاقد امّت . زيرا خداوند در مورد انبياء نيز فرموده :
« كانَ النَّاسُ أُمَّةً واحِدَةً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيِّينَ »
( 2 : 213 ) « 14 » .
پس فرق رسول و نبى چيست ؟ در اين باره توضيحات مفصلى داده شده ولى نتيجهء قطعى و روشنى بدست داده نشده است . بعضى گفتهاند كه رسول پيام آورى است كه رسالت او ، ابلاغ آن پيام به مردم است . اما نبى ، وحى الهى را دريافت داشته ، ممكن است مأمور به ابلاغ آن پيام هم باشد ، كه در اين صورت هم نبى است و هم رسول ، و ممكن است كه وظيفهء تبليغ نداشته باشد . در اين صورت فقط نبى است .
پس هر رسولى الزاما نبى هم هست ، ولى هر نبى رسول نيست ( يعنى عموم و خصوص مطلق است ) .
يا ، رسول صاحب كتاب و شريعت است و شريعت پيش را نسخ مىكند . اما نبى كتاب نداشته و يا شريعت پيش را نسخ نكرده است .
به همين جهت در مورد رسول اكرم اسلام گفتهاند كه وحى الهى در به دو امر براى نبوت بوده و در سال سوم و يا چهارم وحى ، دعوت به رسالت براى همهء مردم پيش آمده است . نخستين آيهاى كه براى نبوت نازل شده همان
« اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ »
است كه گفتار خداوند : « بخوان به نام پروردگارت » دلالت مىكند بر نبوّت محمد مصطفى ( ص ) ، زيرا نبوت عبارت است از وحى به شخص بر زبان فرشته به تكليف خاص . اما گفتار تعالى :
« يا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ ، قُمْ فَأَنْذِرْ »
دليل بر رسالت رسول خداست . زيرا رسالت ، وحى به شخص است بر زبان فرشته به تكليف عام . « 15 » بنابراين اگر اين نظريه را بپذيريم دورهء نبوت 3 سال و دورهء رسالت بيست سال خواهد بود .
اما حقيقت اين است كه چنين فرقى در آيات قرآنى به وضوح ديده نمىشود . زيرا لازمهء آن مقدم داشتن نبوت بر رسالت است كه طبق اين نظر نبوّت عموميّت دارد و
هامش
( 13 ) در آن روز جز رسولان سخن نگويند . بخارى : اذان 129 ، توحيد 24 ، مسلم : ايمان 299 .
( 14 ) در حديثى هم آمده « انّ نبيّا من الانبياء كان اعجب بامّته » ترمذى تفسير سورهء 85 : 2 .
( 15 ) البرهان فى علوم القرآن 1 : 208 .