شامل رسالت هم مىشود . در صورتى كه در قرآن مجيد دربارهء موسى مىفرمايد : « كان رسولا نبيّا » ( 19 : 51 ) كه اگر مفهوم نبى اعم از مفهوم رسول بود و شامل آن هم مىشد ، به مقتضاى مقام مدح و تعظيم بايد نبى قبل از رسول ذكر مىگرديد . و باز فرمود :
« وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ وَ لا نَبِيٍّ
( 22 : 52 ) پيش از تو رسول و نبى نفرستاديم . . . » نبى در مقابل رسول ذكر شده و هر دو فرستادهء خدا معرفى شدهاند ( و نيز 7 : 157 ، 158 و 19 : 54 اسمعيل صادق الوعد ) .
تدبّرى در آيات ( مثلا 39 : 69 و 33 : 40 ) نشان مىدهد كه هر كس از طرف خدا براى هدايت خلق مبعوث شود و مبشّر و منذر باشد نبى نام دارد . هر امتى ، چنان كه گذشت ، رسولى دارد كه بعثتش براى اصلاح همه جانبهء كارهاى امّت است و تكذيبش مستوجب عقوبت پروردگار خواهد بود ( 10 : 47 و 17 : 5 و 4 : 165 ) عدهاى به استعمال اين كلمه از نظر زمانى در قرآن استناد مىجويند كه كلمهء نبى در دورهء دوم اقامت پيامبر در مكه به شكل مفرد و جمع سالم ( نبى و نبيّون ) نازل شده و در مدينه جمع مكسّر آن ( انبياء ) آمده « 16 » و رسول نخستين بار در سورهء مزمل نازل شده ، در صورتى كه تدبّرى در آيات قرآن و احاديث نشان مىدهد كه استعمال هر دو كلمه قدمتى بيشتر از اينها دارد . نبى در همان سالهاى آغاز وحى ( حدود سال چهارم بعثت ) به اسحق اطلاق گرديده ( 37 : 112 ) و كلمهء رسول هم نخستين بار با صفت كريم دربارهء جبرئيل به كار رفته ( 81 : 19 و 69 : 40 تا حدود سال سوم بعثت ) و در همان سالها صالح نيز رسول اللّه خوانده شده ( 91 : 13 ) و از موسى هم به رسول ( 73 : 15 ) تعبير شده است .
پس استناد به ترتيب نزول هم به دليل ابهامى كه در تاريخ نزول وجود دارد و هميشه يك امر نظرى است ، مشكلى را حل نمىنمايد .
راه ديگرى رفتهاند و گفتهاند : رسالت افضل است از نبوت ، زيرا نتيجهء رسالت هدايت است و نبوت تنها به نبى محدود مىشود مثل علم و عبادت . شيخ عز الدين بن عبد السلام مىگويد : نه ، نبوت افضل است ، زيرا وحى به معرفت خدا و صفات او است و از دو جانب به « اللّه » متعلق مىشود ( سيرى است از خدا به نبى و از نبى به خدا ) و رسالت امر تبليغ است كه از يك سو به خدا متعلق مىشود . جواب دادهاند كه رسالت شامل نبوت هم هست ، پس اين افضل است « 17 » . ولى واقع اين
هامش
( 16 ) مقالهء « نبى » از هوروويتز در مختصر دائرة المعارف اسلام .
( 17 ) سيرهء شامى 2 : 370 .