تفسير و اسباب نزول مىتوان يافت و الّا وحى در شب و روز ، صلح و جنگ ، شهر و بيابان ، خانه و مسجد ، حضر و سفر ، زمستان و تابستان ، بر بستر و بر فرش ، همه جا و همه وقت امكان نزول داشت . كتب علوم قرآن از جمله « الاتقان » سيوطى و « البرهان » زركشى فصول مفصلى در اين مورد دارند .
پس خلاصه كنيم :
اقسام نزول وحى را بر پيامبران سه قسم دانستهاند :
1 ) شنيدن كلام الهى 2 ) القاء در قلب 3 ) وحى رسالت به وسيلهء فرشته .
اما صورتهاى گوناگون آن را هفت نوع گفتهاند :
1 ) به صورت نوشتهاى بر لوح . 2 ) آمدن فرشته به صورت اصلى .
3 ) ديدن فرشته به شكل انسان . 4 ) شنيده شدن صدا بدون رؤيت فرشته ، اين صدا يا آواى جرس است ، يا كوبيدن دو فلز بهم كه در گوش صدا مىپيچد ، و يا همچون صداى زنبور عسل نزديك چهره شنيده مىشود . « 39 »
5 ) دميدن فرشته در ذهن و عقل ، و يا القاء در قلب .
6 ) رؤياى صادقه ، وحى در خواب .
7 ) سخن گفتن با پروردگار از پس پرده .
حالات وحى :
- دريافت وحى در يك گفتگوى عادى ، چون سخن گفتن دو مرد با هم .
- شنيدن بانگ جرس و يا آواى كوبيدن دو فلز بهم و يا صداى زنبور عسل .
- در آغاز ، پيامبر ( ص ) به هنگام دريافت وحى ، زبان خود را تند و سريع به آيات وحى شده مىگرداند كه دستور رسيد در اين كار عجله نكند .
- دريافت وحى به شكل دميدن در ذهن و عقل .
- گاهى حال التهاب و برافروختگى داشت كه براى تسكين او ( ص ) را با آب سرد شستشو مىدادند و او را مىپوشاندند .
- يا چنان گرم مىشد كه در روز سرد عرق از سر و پيشانيش مىريخت .
- گاهى با پارچهاى سر و يا بدن را مىپوشاند .
- زمانى رنگ رخسارش به قرمزى و يا كبودى مىزد .
هامش
( 39 ) ترمذى تفسير سورهء 23 / 1 .