گفتار هژدهم رى - ترجمهء قرآن ، نسخهء مورخ 556 هجرى
به كوشش دكتر محمد جعفر ياحقى ، تهران 1364 .
اين ترجمهء بسيار پربها ، در نسخهاى به تاريخ 556 ق . ، يعنى در يكى از كهنترين نسخههاى فارسى ، به دست رسيده است . اين دستنوشته اگر دستنوشتهء اصلى مؤلف نباشد ، بارى چندان از آن دور نيست و احتمال تحريف در آن اندك است .
دكتر ياحقى در مقدمه ، كتاب را به نثر زيباى خود معرفى كرده و يادآور شده است كه نسخه از چند جهت اعتبار فراوان دارد : يكى ، همان كهنگى كتاب است ، و ديگر چند ضميمه و يادداشت تاريخى است كه به آن افزوده شده ، سوم ، پديدار شدن لهجهء مترجم در بسيارى از كلمات است ، چهارم زيبايى و استوارى ترجمه ، و خلاصه پنجم كامل بودن كتاب است ( ص 4 ) . « ترجمهء استوار و دقيق » اين اثر كه « نشانههاى بارزى از لهجهء رازى در قرن ششم هجرى » را دربردارد ، البته نظر محقق محترم را جلب كرده ، اما او به نكتهاى اشارهء هوشمندانهاى مىكند كه از نظر كار ما بسيار پراهميت است :
« پارهاى قرائن در دست است كه نشان مىدهد اين ترجمه بايد از روى قرآن كهنترى استنساخ شده باشد » . ( ص 10 ) . ما دوباره بر سر اين موضوع بازخواهيم گشت .
محقق پس از مقايسهء اين ترجمه با ترجمهء قرآن در تفسير ابو الفتوح رازى ، مشابهتهاى گويشى بسيارى ميان دو كتاب يافته . شايد جالبترين آنها ، يكى افزودن « ها » بر سر برخى از افعال ( هاگرفت ، هاگفت ) و ديگر انداختن دال از دوم