گفتار دهم عشر - تفسيرى بر عشرى از قرآن مجيد
به كوشش دكتر جلال متينى ، تهران ، 1352 ، 2 ج .
اين كتاب ظاهرا جلد ششم تفسير بزرگىست كه گويا بر ده جلد شامل مىشده و آنچه اينك بهجاى مانده ، همين يك مجلد است كه خود از آيه 76 سورهء كهف ( 18 ) تا اواسط آيهء 23 از سورهء فرقان ( 25 ) را دربردارد .
زمان نگارش اين كتاب معلوم نيست و مصحح محترم نيز با احتياط آن را در پايان نيمهء اول قرن 5 نهاده است ، زيرا وى ، همچنانكه پيش از اين نيز اشاره كردهايم ، نيك مىدانسته كه طى دو سه قرن آغاز نگارش به زبان فارسى ، هنوز فارسى يگانه و متحد الشكلى كه از نفوذ گويشهاى محلى در امان باشد پديدار نشده بود . رواج شگفتآور زبان عربى در سراسر ايران آن روزگار ، پراكندگى دولتها ، گستردگى سرزمين ، عدم وجود يك منبع زبانى نيرومند ( مثلا يك كتاب مقدس ) ، همه مانع از آن بود كه زبان نوپاى فارسى ، زود قالبهاى نحوى و واژگانى استوار و كماليافتهاى براى خود تدارك بيند كه كمتر دستخوش تأثيرات محلى قرار گيرد . از اينجاست كه در همهء كتابهايى كه ما - براى سهولت كار - در حوزه ترجمهء تفسير بزرگ نهادهايم ، از يك سو گويش عمومى خراسان بزرگ پديدار است و از سوى ديگر آثار گويش بخشهاى خراسان . گويش عمومى ، موجب مىشود كه ما ، ميان همهء آثار تشابهى عام بيابيم .
گويش شهرها و بخشهاى خراسان ، به ما امكان مىدهد كه تعدادى از كتابها را به هم