1 . تفسير موضوعى : روشن است كه از يك موضوع ، در جاهاى گوناگون قرآن بحث شده ؛ مثلا وقتى به واژهء « يؤمنون » مىرسيم براى فهم صحيح مؤمنان و حالات و ويژگيهاى آنان چارهاى نيست ، جز اينكه به آيات و سورههايى مراجعه كنيم كه دربارهء مؤمنان است و واژههاى مشابه دارد ، يا در مورد « منافقون » به سورهء منافقون و آياتى كه ويژگيهاى منافقان را بيان مىكند ، مراجعه شود و يا براى فهم داستان حضرت آدم عليهم السلام كه در سورهء بقره آمده ، به سورههاى اعراف ، حجر ، كهف و . . .
مراجعه نمود ؛
2 . ترتيب زمانى : در اين مرحله ، آياتى كه دربارهء يك موضوع است ، براساس ترتيب زمان نزول ( مكى و در اوايل بعثت بوده يا اواخر بعثت و مدنى است ) چينش و بررسى مىشود . براى به دستآوردن اين مرحله بايد به كتابهاى اسباب النزول مراجعه كرد ؛
3 . توجه به مباحث علوم قرآن : بررسى مسائل تاريخ و نزول قرآن ، جمع ، كتابت و قرائت قرآن ، با عنوان علوم قرآن ؛
4 . فضاى عصر نزول : بررسى عمومى حالاتى كه آيات قرآن در آن نازل شده ؛ مانند ويژگيهاى مادى قرآن كه شامل مباحث زمين ، آسمان ، كوهها ، رود خانهها و . . .
است . همچنين بررسى عمومى حالت معنوى در تاريخ آن امت ؛ مانند عادات ، آداب و رسوم ، تقليدها و . . . ؛
5 . بررسى مفردات قرآنى : در اين مرحله مفهوم واژههاى قرآن بررسى مىشود .
افزون بر آن ، معلوم مىگردد كه يك لغت در چه مواردى از قرآن و با چه معنايى به كار رفته و تمام كاربردهاى آن جمع آورى مىشود ؛
6 . بررسى تركيبات قرآن : تركيبات جملههاى آيات به كمك علوم ادبى ؛ مانند نحو و علم بلاغت به دست مىآيد ؛ امّا تنها به اين معنا نيست كه ويژگيهاى نحوى جمله ( حال ، وصف ، كنايه ، استعاره يا . . . بودن آن ) روشن شود ؛ بلكه افزون بر دقت
آشنايى با تاريخ تفسير و مفسران ( فارسى ) — صفحة 332
مساهمون: حسين علوى مهر
ص٣٣٢