ايشان كه سالهاى 659 و 660 ثبت شده ، نشان مىدهد كه از علماى قرن هفتم است .
علت نامگذارى اين تفسير به « قلاقل » تفسير آياتى بوده است كه با « قل » شروع شده يا قل در آن به كار رفته است ؛ اگرچه موارد استثنا نيز وجود دارد . « 1 » اين روش سابقهدار بوده است و ابن زهره ( متوفاى 585 ق ) و پس از وى جلال الدين محمد بن اسعد دوانى ( متوفاى 908 ق ) داراى همين عنوان تفسيرى هستند . « 2 » اين تفسير ، روايى و مختصر است كه به ترتيب سورهها پيش رفته و در بسيارى موارد به ترجمه اكتفا كرده است . در آياتى كه دربارهء اهل بيت عليهم السلام سخن مىگويد ، فضايل آنان را بيان مىكند و روايات صحابه و تابعان را نيز مىآورد . در روايات اهل سنت از تفسير طبرى ، مصابيح ، صحيح مسلم و صحيح بخارى استفاده برده است .
اين تفسير از ذخاير منابع زبان فارسى است ؛ چرا كه مؤلف هم در نثر زيبا نويسى دارد ، هم در شعر . در ذيل آيه مودت مىنويسد :
تا حب على و آن بتولت نبود * اميد شفاعت رسولت نبود
گر تو ز همه گناهها توبه كنى * بى حب على توبه قبولت نبود
« 3 » اين تفسير را انتشارات احياى كتاب در سال 1376 ش با تحقيق آقاى محمد حسين صفا خواه به چاپ رسانده و مقدمهاى بر اين تفسير نوشته است . مقدمه مذكور براى فهم خود تفسير - بويژه نكات مربوط به نثر فارسى - ضرورى و سودمند است .
مؤلف ، تفسير ديگرى نيز به زبان فارسى به نام دقائق التأويل و حقائق التنزيل دارد . اين تفسير را مركز نشر ميراث مكتوب در دو جلد با تحقيق جويا جهانبخش به چاپ رسانده است . مؤلف در جاى جاى آن از ولايت و خلافت على عليه السلام سخن مىگويد . فارسى آن مانند تفسير بلابل براى نوباوگان امروز نياز به تغييراتى دارد . اين
هامش
( 1 ) . محمد حسين صفا خواه ، ج 1 ، مقدمه محقق
( 2 ) . سيد محمد على ايازى ، سير تطور تفاسير شيعه ، ص 78
( 3 ) . البلابل القلاقل ، ج 3 ، ص 350 ؛ ج 1 ، مقدمه محقق