4 . شيعه در اين سه قرن تفاسير كمترى را ارائه داده است كه به نوعى عصر افول تفسير در شيعه مىباشد . شايد مهمترين علت آن ، اوضاع نابسامان سياسى خاص ( حمله مغولها به كشورهاى اسلامى ) و توجه دانشمندان مذهب به فقه و فقاهت و تدوين كتب فقهى ارزنده بوده است . در همين زمان كتابهاى فقهى ارزشمندى كه تا كنون از مهمترين كتب فقهى به شمار مىروند ، به نگارش درآمده است ؛ از جمله تذكرة الفقهاء ، قواعد ، مختلف الشيعة و . . . از علامه حلّى ( متوفاى 648 ق ) ؛ و شرايع ، معتبر ، المختصر النافع از محقق حلى ( متوفاى 676 ق ) ؛ ايضاح الفوائد في شرح مشكلات القواعد از فخر المحققين ، فرزند علامه حلّى ( متوفاى 771 ق ) و دروس ، ذكرى ، بيان و لمعه از محمد بن مكى ، معروف به شهيد اول ( متوفاى 786 ق ) ؛ « 1 »
5 . در اين سه قرن حدود سيصد تفسير نوشته شده كه به چهار نوع قابل تقسيم هستند : 1 . ادامه تفاسير اجتهادى ؛ 2 . تكيه بر تفاسير روايى ؛ 3 . توسعه تفاسير آيات الاحكام كه بيشتر در قرن نهم مشاهده مىشود ؛ 4 . تفاسير عرفانى ؛
6 . اوضاع نابسامان سياسى : تاخت و تاز مغولها در سده هفتم هجرى انجام پذيرفت و بيشتر ضايعات را به فرهنگ و تمدن اسلامى وارد آورد . هجوم مغولها از سال 616 شروع و تا سال 659 ادامه يافت كه از ماورا النهر ، خوارزم ، خراسان و شمال ايران تا اروپا پيش رفت ، و گروه گروه مردم را به كام مرگ فرو مىبرد . در اين زمان بزرگترين حادثه ، يعنى سقوط بغداد ( مهمترين شهر و مركز مسلمانان ) اتفاق افتاد . رسول جعفريان مىنويسد : « حادثه سقوط بغداد و انحلال خلافت عباسى ، بزرگترين حادثه تاريخ اسلام در قرون ميانه است » . « 2 »
اين حادثه بر توسعه و نشر فرهنگ قرآنى تأثير منفى داشته است ؛ با وجود اين تفاسير زيادى نوشته شده است كه به معرفى آنها مىپردازيم .
هامش
( 1 ) . و در كلام و فلسفه آثار خواجه نصير الدين طوسى ( متوفاى 670 ق ) معروف است .
( 2 ) . رسول جعفريان ، از يورش مغولان تا زوال تركمانان ، دفتر دوم ، ص 48