اعجاز القرآن در اين قرن ، افكار اعتزالى تقويت شد .
افزون بر آن ، اين گروه از دانشمندان مباحث خود را به گونهاى علمى همراه با استدلالهاى عقلى و بهرهگيرى از آيات و روايات به روش اجتهادى مطرح مىكردند ؛ به همين جهت اين عصر به نوعى عصر اجتهاد و استدلال و مقدمهاى براى رشد تفاسير اجتهادى ديگر در قرن ششم مىشود .
در اين قرن بزرگترين متفكران كلامى شيعه نظير شيخ مفيد رحمه اللّه ( متوفاى 413 ق ) سيد رضى ( متوفاى 406 ق ) ، سيد مرتضى ( متوفاى 436 ق ) و شيخ طوسى ( متوفاى 460 ق ) با حضور علمى خود ، برهانهاى عقلى و كلامى را با استفاده از آيات و روايات - بويژه در تفسير پايه ريزى كردند و روش اجتهاد را در تمام علوم اسلامى بنيان گذاشتند . اهل سنت در اين زمينه نيز تلاشهايى داشتهاند ؛ اما تفاسير معروف آنها در اين قرن بيشتر جنبه سنتى ، روايى و تكيه بر اقوال صحابه و تابعان داشته است ؛ اگرچه تفسير ابن عطيه ، المحرّر الوجيز ، از تحليل و نقد نيز برخوردار مىباشد .
تفاسير شيعه
1 . حقايق التأويل في متشابه التنزيل
سيد شريف رضى ، برادر سيد مرتضى است و جدش به امام كاظم عليه السلام و از طريق مادر به امام سجاد عليه السلام مىرسد . وى از دانشمندان بزرگ شيعه ، اديب ، شاعر ، فقيه و مفسر است . ايشان از سن بيست سالگى شعر مىسروده و همان كسى است كه