نهج البلاغه را گرد آورى كرده است . از وى آثار زيادى نام برده شده . در بحثهاى قرآنى افزون بر اين تفسير ، كتاب تلخيص البيان عن مجازات و معانى القرآن را نگاشته . او از نظر علمى محبوب دانشمندان عصر خود بوده و از نظر سياسى و اجتماعى جايگاه رفيعى نزد دولتمردان و سياستمداران زمان خود داشته است .
ويژگيهاى اين تفسير
اين تفسير - همانطور كه از نام آن پيداست - به بررسى آياتى مىپردازد كه ابهامى داشته و پرسشهاى اعتقادى در آنها مطرح باشد يا اينكه مشكل بوده و از متشابهات باشد . شيوه آن بدين صورت است كه در آغاز آيه را مطرح و تفسير آن به صورت پرسش و پاسخ ارائه مىكند و پاسخها ، بسيار علمى و دقيق است . اين كتاب در واقع « جزء پنجم » از ده جزئى است كه نه جزء ديگر آن مفقود شده و در دست نيست .
آغاز آن از آيهء 7 سورهء آل عمران و تقسيمبندى آيات به دو گروه محكم و متشابه است . چنانچه گفته شد ، به تفسير تمام آيات نمىپردازد ؛ بلكه در بردارنده برخى از مباحث مهم سورهء آل عمران و نساء است . آخرين آيه مطرح شده ، آيهء 48 از سورهء نساء
إِنَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ . . .
مىباشد .
اين تفسير از نظر علمى به نكتههاى ادبى ، كلامى ، فقهى مىپردازد و به اشعار استشهاد مىنمايد و به روش استدلالى و اجتهادى ديدگاه منتخب خود را مطرح مىكند .
نمونهاى از تفسير : كسى كه سؤال كند از معناى آيه
وَ مَنْ يُرِدْ ثَوابَ الدُّنْيا نُؤْتِهِ مِنْها . . .
« 1 » كه چگونه به طور مطلق خداوند به همه خطاب كرده است ، هر كسى ثواب دنيا بخواهد به او مىدهيم ؛ با اينكه بسيارى از افراد تلاشهاى زيادى براى به دست آوردن دنيا مىكنند ؛ اما نصيبى ندارند و به آرزوى خود نمىرسند ؟ ديدگاههاى مختلفى در پاسخ آن وجود دارد :
1 . منظور اين است كه اگر كسى به تنهايى - بدون به دستآوردن ثواب آخرت -
هامش
( 1 ) . آل عمران ، 145