در اين دوره بيش از صد تفسير و مفسر نام برده شده كه محمد بن ادنه وى در طبقات المفسّرين « 1 » حدود شصت نفر و عقيقى بخشايشى در طبقات مفسران شيعه « 2 » بيش از چهل نفر از مفسران آن عصر را نام مىبرد .
ويژگيهاى سياسى و فرهنگى
در اين عصر دو ويژگى متضاد و مقابل هم وجود دارد :
1 . درگيرى ، كشتار و آتش سوزى : در قرن پنجم درگيريهاى شديد ميان شيعه و اهل سنت صورت گرفت ؛ به گونهاى كه سلطان بهاء الدوله ، شيخ مفيد ( متوفاى 413 ق ) را از بغداد تبعيد كرد . « 3 » در اين قرن پادشاهان سلجوقى كه عموما مخالف شيعه بودند ، روى كار آمدند . نخستين پادشاه سلجوقى ، طغرل بيك ، وقتى كه وارد بغداد شد ، كتابخانهء بغداد را كه از بزرگترين كتابخانههاى دنيا بود ، به آتش كشيد .
ابن اثير مىنويسد : در سال 451 بغداد و شهر كرخ و اطراف آن به آتش كشيده شد ، خزينهها و گنجينهها و كتابهايى كه اردشير ( شاپور بن اردشير ) « 4 » آنها را وقف كتابخانه كرده بود ، به آتش كشيده و برخى از آنها نيز به غارت رفت . « 5 »
اما خوشبختانه در همين زمان بسيارى از كتب اصول اربعمأة از شيعه نزد شيخ طوسى ( متوفاى 460 ق ) به امانت بود و وى در همين زمان به تأليف تهذيب و استبصار اشتغال داشت . « 6 »
2 . توسعه علوم و تأليف آثار مهم دينى : در مقابل ويژگى نخست ، قرن پنجم از
هامش
( 1 ) . احمد بن محمد ادنه وى ، طبقات المفسّرين ، ص 95
( 2 ) . عقيقى بخشايشى ، طبقات مفسران شيعه ، ج 2 ، ص 34 - 190
( 3 ) . ابن اثير ، الكامل في التاريخ ، ج 10 ، ص 7
( 4 ) . ابو نصر شاپور بن اردشير ، وزير شيعى بهاء الدوله بود .
( 5 ) . ر . ك : ابن اثير ، الكامل في التاريخ ، ج 10 ، ص 7 ؛ ياقوت حموى ، معجم البلدان ، ج 2 ، ص 342 .
( 6 ) . ر . ك : احمد امين ، ظهر الاسلام ، ج 1 ، ص 229 .