من فسّر القرآن برأيه فاصاب لم يوجرو ان اخطأ كان ائمه عليه ؛ « 1 » كسى كه قرآن را تفسير به رأى كند - اگرچه صحيح هم باشد - پاداشى به او داده نمىشود و اگر خطا باشد ، گناهش بر گردن اوست .
در روايات ديگر فرمود :
من فسّر برأيه آية من كتاب اللّه فقد كفر ؛ « 2 » كسى كه يك آيه از قرآن را تفسير به رأى كند ، حتما كافر است .
در روايتى ديگر امير المؤمنين عليه السلام از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و او از خداوند متعال نقل مىكند كه خداوند فرمود :
ما آمن بى من فسّر برأيه كلامى ؛ كسى كه كلام ( قرآن ) مرا به رأى خود تفسير كند ، ايمان به من نياورده است .
مفهوم تفسير به رأى
برخى از ديدگاههاى مفسران در مفهوم تفسير به رأى ، عبارت است از :
1 . مرحوم فيض كاشانى تفسير به رأى را بر دو معنا قابل حمل مىداند :
الف ) اينكه مفسر ، رأى و عقيده خاصى مطابق هواى نفس خود داشته باشد ؛ آنگاه آيهاى را بر آن تطبيق دهد تا براى عقيده خود دليل بياورد و بر صحت آن استدلال كند ؛ اگرچه آيهء قرآن ؛ عقيده ، رأى و مذهب او را نمىرساند ؛
ب ) مفسر در آياتى كه داراى الفاظ مبهم ، مجمل ، عام ، اضمار ، حذف و . . . هستند ، تنها به ظاهر الفاظ بسنده كرده ؛ بدون اينكه از جهات ادبى ، وجوه آيات و روايات شناختى داشته باشد و تنها به مجرد ظاهر كلام ، به تفسير قرآن مبادرت ورزد . « 3 »
2 . علّامه طباطبايى رحمه اللّه به دو نكته اساسى در معناى تفسير به رأى كه از روايات بر گرفته است ، اشاره مىكند :
هامش
( 1 ) . تفسير عياشى ، ج 1 ، ص 27
( 2 ) . همان ، ص 18 . در روايت ديگر آمده است : « ان اخطأ فهو ابعد من السماء » .
( 3 ) . تفسير صافى ، ج 1 ، ص 22 ، 23 ، مقدمة الخامسه