چكيده
واژه اهل بيت عليهم السلام به معناى افراد خانواده است كه با محل سكونت انسان سر و كار دارند ؛ ولى در اصطلاح قرآن كريم ( احزاب ، 33 ) منظور پيامبر اسلام ، على بن ابى طالب ، فاطمه ، حسن و حسين عليهم السلام است ؛ اما در مفهومى دقيقتر بر چهارده معصوم عليهم السلام اطلاق مىشود .
علوم اهل بيت به قلمرو خاصى محدود نيست ، بلكه آنان بر هر آنچه از جانب خداوند متعال نازل شده ، آگاهند و علاوه بر قرآن كريم به تمام كتب آسمانى آگاهى دارند . برخى از موارد علوم اهل بيت عليهم السلام عبارتند از : اطلاع از حوادث آينده ( امور غيبى ) ، شرح و تفصيل احكام و علم به ظاهر و باطن قرآن .
نقش اهل بيت عليهم السلام در تفسير ، كليدى و اساسى است كه مىتوان به چهار نقش مهم و تأثير گذار اشاره كرد :
1 . نقش هدايتى و تربيتى : آنان مردم را به مفاهيم و معانى حقيقى قرآن هدايت مىكردند ؛
2 . تربيت مفسر : اهل بيت عليهم السلام به تربيت عالمان براى درك فهم قرآن و استنباط احكام شرعى و مفاهيم دينى مىپرداختند و به آنان اجازهء اجتهاد مىدادند ؛
3 . ارائه مبانى و اصول راهبردى : يكى از نقشهاى مهم اهل بيت عليهم السلام ارائه مبانى و اصول راهبردى است كه راهگشاى مفسران مىباشد و براساس آن مىتوانند مفاهيم آيات را كشف كنند ؛ از جمله اين مبانى عبارتند از : تفسير با امور قطعى و علمى ، توجه به بعد توحيدى ، توجه به بعد ولايى ، جاودانه بودن قرآن ، ارجاع متشابهات به محكمات و معيار بودن قرآن براى فهم حقيقى ؛
4 . برخورد با آراى انحرافى : از جمله مىتوان به برخورد با پديده جعل در احاديث ، پيشگيرى از ورود اسرائيليات ، برخورد با قياس و استحسانات و ممنوع و مذمت كردن تفسير به رأى اشاره كرد .