نگاهى به چگونگى وضعيّت ميراث تفسيرى آنان خواهيم داشت و در فصلهاى بعدى ، مباحث مربوط به آن را دنبال خواهيم كرد .
1 - 4 - ميراث تفسيرى معصومان عليهم السّلام
دردمندانه ، آن چه در نخستين سدههاى تاريخ پرماجراى اسلام بر سر منابع روايى و آثار حديثى آمد و تنگناهاى عظيمى كه براى اهل بيت عليهم السّلام و ارائهء معارف قرآنى پديد آورد ، سبب شد كه آن مقدار از ميراث گرانبها كه با دشوارىهاى فراوان برجاى ماند ، به آسانى ثبت و ضبط نشود .
بر اساس باور اهل تسنّن ، كه روايات تفسيرى معصوم در نزد آنان ، تنها به روايات منسوب به پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلّم منحصر مىباشد ، شمار اين روايات بسيار اندك و بلكه ناچيز است .
جلال الدين سيوطى ، در بخش پايانى كتاب معروفش « الاتقان » همهء روايات تفسيرى را كه از نظر وى با سند صحيح به پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلّم مىرسد گردآورى نموده ، در حالى كه شمارش همهء آن ، به دويست و پنجاه روايت نمىرسد . « 1 » علامه طباطبايى رحمه اللّه نيز دراينباره مىنويسد :
« آنچه نام روايت نبوى مىشود بر آن گذاشت از طريق اهل سنّت و حديث ، به دويست و پنجاه حديث نمىرسد ، گذشته از اين كه بسيارى از آنها ضعيف و برخى از آنها منكر مىباشد . » « 2 »
شيعه نيز ، با آنكه روايات ساير امامان دوازدهگانه عليهم السّلام را در حكم روايات پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلّم دانسته و جزء ميراث تفسيرى معصومان عليهم السّلام مىشمارد ، با اين حال ، آنچه از سخنان تفسيرى آنان به جاى مانده در برابر حجم انبوه آيات قرآن بسيار اندك است ، چنان كه علامه طباطبايى رحمه اللّه به اين نكته نيز اشاره كرده و مىنويسد :
« اگر روايات اهل بيت عليهم السّلام را كه از طرق شيعه رسيده در نظر آوريم ، درست است به هزارها مىرسد و در ميان آنها مقدار معتنابهى احاديث قابل اعتماد يافت مىشود ، ولى در
هامش
( 1 ) . جلال الدين سيوطى ، الاتقان فى علوم القرآن ، تحقيق : محمد ابو الفضل ابراهيم ، ايران ، منشورات الشريف الرضى ، ج 4 ، از ص 200 تا ص 245 .
( 2 ) . محمد حسين طباطبايى ، قرآن در اسلام ، قم ، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه ، 1361 ، ص 62 .