فَبَدَتْ لَهُما سَوْآتُهُما . . .
« 1 »
« پس گفتيم : اى آدم ! در حقيقت ، اين [ ابليس ] براى تو و همسرت دشمنى [ خطرناك ] است ، زنهار تا شما را از بهشت به در نكند تا تيره بخت گردى . . . آنگاه از آن [ درخت ممنوع ] خوردند و برهنگى آنان بر ايشان نمايان شد » .
سپس مىافزايد : با اين حال ، غاليان دروغ پرداز ، روايت ياد شده را از پيش خود ساختند ، و بر آن سندى ساختگى افزودند و بر امام صادق عليه السّلام افتراء بستند . . . » « 2 »
با اين حال ، علّامهء طباطبائى رحمه اللّه ، پس از اشاره به اين روايت ، و يادآورى اين نكته كه ابن شهر آشوب در كتاب « المناقب » همان محتوا را با إسناد به جابر از امام باقر عليه السّلام نقل كرده است ، آنگاه مىنويسد :
« گرچه در بعضى از روايات ، اين محتوا به شكل تفسير آمده است [ مانند روايتى كه در پاورقى اشاره شد ] ولى آن را بايد از باب بطن به شمار آورد نه تفسير ، و شايد اين امر از آن جهت باشد كه براى بعضى از راويان حديث ، اشتباه پيش آمده و آن را تفسير پنداشتهاند ، و در برخى از روايات ، كار به جايى رسيده است كه گفتار امام عليه السّلام در توضيح بطن آيه را ، جزئى از آيه پنداشتهاند و به اين شكل ، روايت ياد شده در شمار روايات تحريف قرار گرفته است » « 3 »
چنان كه ملاحظه مىكنيد ، گويى علّامه رحمه اللّه ، اصل پيام و محتواى حديث را به عنوان بطن آيه مىپذيرد ولى دربارهء اين كه آن معنى ، جزئى از آيه به شمار آيد ، احتمال اشتباه راويان را دراينباره گوشزد مىكند .
اين سخن از آن جهت بيشتر مورد قبول قرار مىگيرد ، كه در روايات تفسيرى ، نمونههاى فراوانى را مىيابيم كه امام عليه السّلام به شكلى محتواى آيات را بر اهل بيت عليهم السّلام تطبيق نمودهاند ، و در اين مورد نيز مىتوان گفت كه ، يكى از نمادهاى آشكار پيمان فطرى بشريّت
هامش
( 1 ) . طه : 20 / 121 .
( 2 ) . همان .
( 3 ) . الميزان فى تفسير القرآن ، پيشين ، ج 14 ، ص 330 .