توسط آنان فراهم خواهد كرد .
نكته دوّم : با ملاحظهء اقسام دهگانه و با نگاهى عام به انواع روش تفسيرى قرآن به قرآن ، اين نكته آشكار مىشود كه ، پيوند ميان مفسّر و مفسّر به دو نوع عمدهء لفظى و معنوى مىتواند باشد . و اين نكتهاى است كه در سخن علّامهء طباطبائى رحمه اللّه « 1 » نيز مورد اشاره قرار گرفته بود . چنان كه در ميان اقسام ياد شده ، مىبينيم كه در چهار قسم نخست آن بين مفسّر و مفسّر اتّصال لفظى و در بقيّهء موارد ، به نوعى ارتباط معنايى وجود دارد .
نكتهء سوّم : تفسير موضوعى ، كه امروزه به شكل فعّال و گستردهترى مورد توجّه مفسّران قرار گرفته است . مولودى كارآمد و پويا ، از روش تفسيرى قرآن به قرآن مىباشد .
چه اينكه ، گردآورى همهء آياتى كه به شكلى دربارهء موضوعى خاص سخن گفته است و عرضه و سنجش آن با يكديگر به منظور تبلور ديدگاه قرآن و روشن شدن معارف پنهان برخى از آيات توسّط برخى ديگر ، همان روش تفسير قرآن به قرآن است كه سرانجام به آشكار شدن نگاه و ديدگاه عام و فراگير و همهء جانبه قرآن دربارهء موضوع مورد نظر منتهى مىشود ، و اين همان تفسير موضوعى است . اين امر ، به ويژه در قسم هشتم از اقسام ياد شده و در قسم نهم ، آشكارتر ديده مىشود .
ب - گفتار آية اللّه معرفت - حفظه اللّه - در اقسام تفسير قرآن به قرآن
اين فقيه وارسته و تفسيرپژوه ، براى تفسير قرآن به قرآن دو نوع جامع ارائه نموده ، « 2 » به گونهاى كه مىتوان برخى از اقسام را كه در گفتار پيشين گذشت ، در يكى از اين دو نوع قرار داد . از نظر ايشان ، دو نوع كلّى تفسير قرآن به قرآن به شرح ذيل مىباشد .
نوع اوّل : آنكه در جايى از قرآن ابهامى وجود داشته باشد و آن ابهام در جاى ديگرى تبيين شده باشد ، در اين نوع ، امكان دارد تناسب و پيوند ميان مفسّر و مفسّر ، لفظى باشد يا معنايى . مانند آن كه در آيات
حم * وَ الْكِتابِ الْمُبِينِ * إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ
« 3 » ، « ليلة
هامش
( 1 ) . در آغاز بحث تفسير قرآن به قرآن ، سخن ايشان را نقل كرديم .
( 2 ) . محمد هادى معرفت ، التفسير و المفسّرون ، پيشين ، ج 2 ، ص 22 تا 25 .
( 3 ) . دخان ، 44 / 1 - 3 .